บทที่ 3: ทิศทาง ระดับ และขนาดของการเคลื่อนไหว (ส่วนที่ 3: TPAT23 นาฏศิลป์)
สวัสดีครับน้องๆ ว่าที่นิสิตนักศึกษาคณะศิลปกรรมศาสตร์ทุกคน! ในบทนี้เราจะมาเรียนรู้อีกหนึ่งหัวใจสำคัญของข้อสอบ TPAT23 นาฏศิลป์ นั่นคือเรื่องของ "องค์ประกอบของการเคลื่อนไหว" ครับ ถ้ารู้สึกว่าคำศัพท์พวกนี้ดูเป็นทฤษฎีจ๋าเกินไป ไม่ต้องกังวลนะ! ให้น้องๆ ลองจินตนาการว่าร่างกายของเราคือ "พู่กัน" และเวทีคือ "แผ่นกระดาษ" ทิศทาง ระดับ และขนาด ก็คือวิธีการที่เราตวัดพู่กันเพื่อให้เกิดภาพที่สวยงามนั่นเองครับ เรามาดูรายละเอียดไปพร้อมๆ กันเลย!1. ทิศทาง (Direction)
ทิศทาง คือ เส้นทางการเคลื่อนที่ของร่างกายหรือส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายไปในพื้นที่ว่าง ทิศทางช่วยให้การแสดงดูมีมิติ ไม่น่าเบื่อ และสามารถสื่อสารความหมายได้ชัดเจนขึ้น
ทิศทางหลักในการนาฏศิลป์ที่ควรรู้:
- เดินหน้า (Forward) / ถอยหลัง (Backward): การเคลื่อนที่ในแนวตรง
- ซ้าย / ขวา (Sideways): การเคลื่อนที่ออกด้านข้าง
- เฉียง (Diagonal): การเคลื่อนที่ไปในมุมต่างๆ เช่น เฉียง 45 องศา (เป็นทิศทางที่นิยมมากในนาฏศิลป์ไทยเพราะทำให้มุมกล้องหรือมุมมองดูสวยงาม)
- วงกลม (Circular): การเคลื่อนที่เป็นเส้นโค้งหรือรอบตัว
รู้หรือไม่? ในการสอบมักจะมีรูปภาพลูกศรแสดงเส้นทางการเดินของผู้แสดง น้องๆ ต้องหัดสังเกตว่าตัวละครกำลังมุ่งหน้าไปทางไหน เพื่อวิเคราะห์อารมณ์หรือเหตุการณ์ในตอนนั้นครับ
2. ระดับ (Level)
ระดับ คือ ความสูง-ต่ำ ของร่างกายขณะเคลื่อนไหว โดยยึดเอา "พื้น" เป็นจุดอ้างอิงครับ ระดับช่วยสร้างความน่าสนใจและช่วยแบ่งบทบาทของตัวละครได้ด้วย
การแบ่งระดับที่พบบ่อยในข้อสอบ:
- ระดับสูง (High Level): ท่าทางที่อยู่เหนือระดับเอวขึ้นไป เช่น การยืนตรง การเขย่งเท้า การกระโดด หรือการชูมือขึ้นสูง สื่อถึงความสง่างาม พลัง หรือสิ่งที่อยู่เบื้องบน (เช่น ท้องฟ้า)
- ระดับกลาง (Medium Level): ท่าทางที่อยู่ในระดับพอดีๆ เช่น การยืนย่อเข่า (ประสมเท้า) การนั่งเก้าอี้ หรือการเคลื่อนไหวในระดับอก
- ระดับต่ำ (Low Level): ท่าทางที่อยู่ใกล้กับพื้นมากที่สุด เช่น การนั่งคุกเข่า การนั่งราบไปกับพื้น การคลาน หรือการนอน
ข้อควรระวังในข้อสอบ: ข้อสอบอาจถามว่า "ท่าใดอยู่ในระดับต่ำทุกข้อ" ให้น้องๆ มองหาท่าที่ผู้แสดงมีการลงไปสัมผัสพื้น เช่น การนั่งพับเพียบ หรือ การคุกเข่า ครับ
3. ขนาด (Size)
ขนาด ในที่นี้หมายถึง ขอบเขตหรือระยะของการเคลื่อนไหว (Range of Movement) ว่าเราใช้พื้นที่ในร่างกายหรือพื้นที่รอบตัวมากน้อยแค่ไหน
ความแตกต่างของขนาด:
- ขนาดใหญ่ / กว้าง (Large/Wide): คือการขยายร่างกายออกไปให้สุด เช่น การกางแขนกว้าง การก้าวขายาวๆ การกระโดดไกลๆ ท่าทางลักษณะนี้มักจะสัมพันธ์กับความรู้สึก "กว้างใหญ่" "อิสระ" หรือ "พลังอำนาจ"
- ขนาดเล็ก / แคบ (Small/Narrow): คือการบีบร่างกายเข้ามาใกล้ตัว เช่น การหุบแขน การก้าวเท้าสั้นๆ การก้มตัว ท่าทางนี้มักสื่อถึงความ "กลัว" "ความลับ" หรือ "ความเศร้า"
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย: น้องๆ มักจะสับสนระหว่าง "ระดับ" กับ "ขนาด" จำง่ายๆ ว่า ระดับคือ สูง-ต่ำ ส่วน ขนาดคือ กว้าง-แคบ ครับ
4. การใช้พื้นที่ในการแสดง (Use of Performance Space)
เมื่อเรานำ ทิศทาง ระดับ และขนาด มารวมกัน จะเกิดเป็น "การใช้พื้นที่" ครับ ผู้แสดงที่เก่งจะต้องรู้จักใช้พื้นที่บนเวทีให้คุ้มค่า ไม่ยืนกระจุกอยู่แค่ที่ใดที่หนึ่ง
ประเด็นที่มักออกสอบ:
- ความสัมพันธ์กับความรู้สึก: ท่าทางที่กางแขนกว้าง ยืดตัวสูง จะ ไม่สัมพันธ์ กับความรู้สึกที่อึดอัดหรือคับแคบ
- สมดุลของพื้นที่: การจัดวางตำแหน่งผู้แสดงต้องไม่หนักไปข้างใดข้างหนึ่ง (ซึ่งจะเชื่อมโยงไปถึงเรื่องการแปรแถวในบทถัดไปครับ)
ทบทวนประเด็นสำคัญ (Quick Review):
1. ทิศทาง: คือทางที่ไป (หน้า, หลัง, เฉียง, วงกลม)
2. ระดับ: คือความสูงต่ำเทียบกับพื้น (สูง = ยืน/เขย่ง, กลาง = ย่อ, ต่ำ = นั่ง/นอน)
3. ขนาด: คือความกว้างหรือแคบของท่าทาง (กว้าง = พลัง/อิสระ, แคบ = กลัว/เศร้า)
4. การวิเคราะห์: ในข้อสอบถ้าโจทย์ถามถึงความรู้สึก "กว้างใหญ่" ให้ตัดช้อยส์ท่าทางที่เป็นการหุบแขนหรือก้มตัวทิ้งได้เลย!
สู้ๆ นะครับน้องๆ เรื่องนี้ใช้จินตนาการตามภาพนิดเดียว รับรองเก็บคะแนนส่วนนี้ได้เต็มแน่นอน! ถ้าเข้าใจบทนี้แล้ว ไปต่อกันที่เรื่อง "การเคลื่อนที่และแปรแถว" ในบทต่อไปได้เลยครับ