ยินดีต้อนรับสู่โลกแห่งการสร้างบริษัท!
สวัสดีครับ! วันนี้เราจะมาเจาะลึกกันว่า "บริษัท" หนึ่งแห่งนั้นถือกำเนิดขึ้นมาได้อย่างไร และมีกฎระเบียบอะไรบ้างที่ควบคุมการดำเนินงานของบริษัท ให้ลองจินตนาการว่าสิ่งเหล่านี้เปรียบเสมือน "สูติบัตร" และ "กฎระเบียบประจำบ้าน" ของธุรกิจนั่นเอง บทนี้เป็นส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการเรียน ACCA LW ของคุณ เพราะมันจะเป็นรากฐานสำหรับทุกสิ่งที่คุณจะได้เรียนรู้เกี่ยวกับโลกขององค์กรธุรกิจ ถ้ารู้สึกว่ามีศัพท์เทคนิคเยอะในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะ เราจะค่อยๆ ย่อยไปทีละนิดพร้อมกัน!
1. ผู้ก่อการ (Promoters): สถาปนิกผู้วางรากฐานบริษัท
ก่อนที่บริษัทจะเกิดขึ้นจริง ต้องมีใครสักคนที่มีไอเดีย หาผู้ลงทุน และจัดการเรื่องเอกสารต่างๆ บุคคลนี้เรียกว่า ผู้ก่อการ (Promoter)
ผู้ก่อการคือใคร?
ผู้ก่อการคือใครก็ตามที่ "รับอาสาในการจัดตั้งบริษัทและดำเนินการในขั้นตอนที่จำเป็นเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์นั้น" ลองนึกภาพพวกเขาเหมือนเป็น สถาปนิก ที่ออกแบบอาคารและจ้างผู้รับเหมาก่อนที่ตัวอาคารจะถูกสร้างขึ้นมาจริงๆ หมายเหตุ: ที่ปรึกษามืออาชีพ เช่น ทนายความหรือนักบัญชีที่ทำงานตามหน้าที่ปกติของตน ไม่ถือว่าเป็นผู้ก่อการ
หน้าที่ของผู้ก่อการ
เนื่องจากผู้ก่อการอยู่ในตำแหน่งที่มีอำนาจ พวกเขาจึงมี หน้าที่ตามความไว้วางใจ (Fiduciary Duties) ซึ่งเป็นวิธีพูดแบบกฎหมายว่าพวกเขาต้องทำหน้าที่ด้วย ความซื่อสัตย์สุจริต (Good Faith and Honesty) โดยมีกฎหลักๆ ดังนี้:
• ต้องไม่แสวงหา ผลประโยชน์ลับ (Secret Profit) หากต้องการขายทรัพย์สินส่วนตัวให้บริษัท ต้องแจ้งให้คณะกรรมการที่เป็นอิสระหรือผู้ถือหุ้นทราบ
• ต้องใช้ความรู้ความสามารถและความระมัดระวังตามสมควร
จะเกิดอะไรขึ้นถ้าฝ่าฝืนกฎเหล่านี้?
หากผู้ก่อการแสวงหาผลประโยชน์ลับ บริษัทสามารถ:
1. บอกเลิกสัญญา (Rescind the contract) (ยกเลิกข้อตกลงและเรียกเงินคืน)
2. ฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย (Sue for damages) (เรียกเงินชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้น)
3. เรียกคืนกำไร (Recover the profit) (บังคับให้ผู้ก่อการส่งมอบเงินส่วนเกินที่แอบทำไว้นั้นคืนให้บริษัท)
ทบทวนด่วน: ผู้ก่อการเปรียบเสมือน "พ่อแม่" ของบริษัทก่อนที่บริษัทจะถือกำเนิด สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดคือการแอบหาเงินเข้ากระเป๋าตัวเองโดยไม่บอกบริษัท!
2. สัญญาที่ทำก่อนการจดทะเบียน (Pre-Incorporation Contracts)
นี่เป็นจุดที่ข้อสอบชอบเอามาเป็น "กับดัก" ให้ระวังให้ดี! บริษัทจะยังไม่มีสถานะทางกฎหมายจนกว่าจะได้รับ หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน (Certificate of Incorporation) แต่จะเกิดอะไรขึ้นถ้าผู้ก่อการเซ็นสัญญาสัญญาในนามบริษัท ก่อน วันนั้น?
กฎทองที่ต้องจำ
บริษัท ไม่สามารถ ผูกพันตามสัญญาที่ทำขึ้นก่อนที่จะมีการจัดตั้งบริษัทได้ เพราะเหตุใด? เพราะคุณไม่สามารถเซ็นสัญญาแทนบุคคลที่ยังไม่มีตัวตนอยู่จริงได้! มันก็เหมือนกับการพยายามซื้อบ้านในนามของเด็กที่ยังไม่คลอดนั่นแหละ
ใครต้องรับผิดชอบ? (มาตรา 51)
ภายใต้ มาตรา 51 แห่งพระราชบัญญัติบริษัท ค.ศ. 2006 (Companies Act 2006) บุคคลที่เซ็นสัญญา (ผู้ก่อการ) จะต้องเป็นผู้ รับผิดชอบเป็นการส่วนตัว (Personally Liable) สำหรับสัญญานั้น หมายความว่าหากบริษัท "ถือกำเนิด" ขึ้นมาแล้วตัดสินใจว่าไม่ต้องการสัญญานั้น ผู้ก่อการนั่นแหละที่ต้องเป็นคนจ่ายเงิน!
บริษัทสามารถ "รับช่วงต่อ" (Adopt) สัญญาภายหลังได้ไหม?
ไม่ได้ ในสหราชอาณาจักร บริษัทไม่สามารถ ให้สัตยาบัน (Ratify) สัญญาที่ทำขึ้นก่อนการจดทะเบียนได้ หากบริษัทต้องการทำตามข้อตกลงนั้นจริงๆ จะต้องมีการเซ็น สัญญาฉบับใหม่ขึ้นมาเลย (กระบวนการนี้เรียกว่า การแปลงหนี้ใหม่ - Novation) หลังจากที่บริษัทจดทะเบียนอย่างเป็นทางการแล้วเท่านั้น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย: นักศึกษามักเข้าใจผิดว่าบริษัทจะรับโอนสัญญาโดยอัตโนมัติเมื่อจดทะเบียนแล้ว ความจริงคือไม่! ผู้ก่อการยังคงต้องรับผิดชอบจนกว่าจะมีสัญญาฉบับใหม่เกิดขึ้น
3. กระบวนการจดทะเบียน
ในการ "ให้กำเนิด" บริษัท คุณต้องส่งเอกสารบางอย่างไปยัง นายทะเบียนบริษัท (Registrar of Companies) ที่ Companies House นี่คือรายการตรวจสอบขั้นตอนของคุณ:
ขั้นตอนที่ 1: หนังสือบริคณห์สนธิ (Memorandum of Association)
ปัจจุบันเป็นเอกสารที่สั้นมาก เป็นเพียงข้อความที่ลงนามโดยผู้ถือหุ้นเริ่มต้น (ผู้เข้าชื่อจัดตั้ง) ว่าต้องการจัดตั้งบริษัทและตกลงที่จะถือหุ้นอย่างน้อยคนละหนึ่งหุ้น
ขั้นตอนที่ 2: แบบฟอร์ม IN01 (ใบสมัครหลัก)
นี่คือ "ใบสมัครทำบัตรประชาชน" ของบริษัท ซึ่งต้องระบุ:
• ชื่อที่เสนอ (ต้องไม่หยาบคายหรือคล้ายกับบริษัทอื่นจนเกินไป)
• ที่ตั้งสำนักงานจดทะเบียน (อยู่ในอังกฤษและเวลส์, สกอตแลนด์ หรือไอร์แลนด์เหนือ)
• ประเภทความรับผิดของสมาชิก (จำกัดด้วยหุ้น หรือ จำกัดด้วยการรับประกัน)
• ประเภทบริษัท (เอกชน Ltd หรือ มหาชน PLC)
• งบแสดงทุน: จำนวนหุ้นทั้งหมดและมูลค่าหุ้น
• รายละเอียดเจ้าหน้าที่: ใครคือกรรมการ (และเลขานุการบริษัทหากเป็น PLC)
• คำรับรองการปฏิบัติตามกฎหมาย: ยืนยันว่าได้ทำตามข้อกำหนดทางกฎหมายครบถ้วนแล้ว
ขั้นตอนที่ 3: ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association)
นี่คือ "สมุดกฎระเบียบ" เราจะมาดูกันในหัวข้อถัดไป
หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน (Certificate of Incorporation)
เมื่อนายทะเบียนตรวจสอบเรียบร้อยแล้ว เขาจะออก หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน ให้ นี่คือ สูติบัตร ของบริษัท มันเป็นหลักฐานว่าบริษัทมีสถานะเป็น "บุคคลตามกฎหมาย" แยกต่างหากจากเจ้าของตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นไป
หัวใจสำคัญ: ไม่มีใบรับรอง = ไม่มีบริษัท วันที่บนใบรับรองคือ "วันเกิด" ตามกฎหมายของบริษัท
4. ธรรมนูญของบริษัท: ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association)
ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association) เป็นเอกสารภายในที่สำคัญที่สุด ซึ่งกำหนดกฎเกณฑ์ในการบริหารจัดการบริษัท
ครอบคลุมเรื่องอะไรบ้าง?
ข้อบังคับมักระบุถึงกฎในเรื่อง:
• การออกหุ้น
• การประชุม (เช่น การประชุมสามัญประจำปี AGM)
• การแต่งตั้งหรือถอดถอนกรรมการ
• การจ่ายเงินปันผล
ข้อบังคับมาตรฐาน (Model Articles)
ไม่ต้องกังวล! บริษัทส่วนใหญ่ไม่ได้เขียนกฎขึ้นมาเองใหม่ทั้งหมด รัฐบาลได้เตรียม ข้อบังคับมาตรฐาน (Model Articles) ไว้ให้ หากบริษัทไม่ได้ยื่นกฎระเบียบของตัวเอง ข้อบังคับมาตรฐานจะถูกนำมาใช้โดยอัตโนมัติ เหมือนกับ "การตั้งค่าเริ่มต้น" (Default setting) ในโทรศัพท์นั่นแหละ
ผลทางกฎหมาย (มาตรา 33)
ข้อบังคับถือเป็น สัญญาตามกฎหมาย (Statutory Contract) ซึ่งเป็นสัญญาพิเศษที่ผูกพัน:
1. บริษัท กับ สมาชิก
2. สมาชิก กับ บริษัท
3. สมาชิก กับ สมาชิกด้วยกันเอง
หมายเหตุ: ข้อบังคับไม่ผูกพันบริษัทกับบุคคลภายนอก (เช่น ซัพพลายเออร์) หรือแม้แต่กับกรรมการในฐานะการปฏิบัติหน้าที่ในตำแหน่งกรรมการ
การแก้ไขข้อบังคับ
บริษัทสามารถแก้ไขข้อบังคับได้ตลอดเวลา โดยต้องใช้ มติพิเศษ (Special Resolution) ซึ่งหมายความว่า ผู้ถือหุ้น 75% ต้องลงมติเห็นชอบกับการเปลี่ยนแปลงนั้น
รู้หรือไม่? ถึงแม้ 75% จะเห็นชอบ คุณก็ไม่สามารถแก้ไขข้อบังคับเพื่อบังคับให้สมาชิกซื้อหุ้นเพิ่มหรือทำสิ่งที่ผิดกฎหมายได้ การแก้ไขต้องทำอย่าง "สุจริต" (Bona Fide) เพื่อผลประโยชน์ของบริษัทโดยรวม
5. บทสรุปและตัวช่วยจำ
ผู้ก่อการ (Promoter): "สถาปนิก" ผู้วางรากฐาน มีหน้าที่ต้องไม่แสวงหาผลประโยชน์ลับ
ก่อนการจดทะเบียน: บริษัทยังไม่เกิด ผู้ก่อการต้องรับผิดชอบเป็นการส่วนตัว (มาตรา 51)
แบบฟอร์ม IN01: "ใบสมัครทำบัตรประชาชน" ของบริษัท
ข้อบังคับ (Articles): "สมุดกฎระเบียบ" สำหรับสมาชิกและบริษัท
75%: ตัวเลขมหัศจรรย์ (มติพิเศษ) ที่ต้องใช้ในการเปลี่ยนกฎเกณฑ์
ฝากไว้ให้กำลังใจ: คุณเพิ่งอ่านจบส่วนที่ถือว่าเทคนิคเยอะที่สุดส่วนหนึ่งของบทเรียนเลยนะ! ถ้าคุณจำได้ว่าบริษัทคือ "บุคคลแยกต่างหาก" ที่เกิดขึ้นจากการจดทะเบียน กฎหมายส่วนที่เหลือจะเริ่มเข้าใจง่ายขึ้นอีกเยอะ สู้ต่อไปนะ คุณทำได้ดีมาก!