Statement of cash flows (excluding partnerships)

ยินดีต้อนรับสู่บทเรียนงบกระแสเงินสด (Statement of Cash Flows)!

สวัสดีครับ! ยินดีต้อนรับเข้าสู่หนึ่งในบทเรียนที่สำคัญที่สุดในเส้นทางการเรียนบัญชีการเงิน (FA) ของคุณ ถ้าคุณเคยสงสัยว่า "ทำไมบริษัทของเรากำไรเยอะมาก แต่ทำไมในบัญชีธนาคารกลับไม่มีเงินเหลือเลย?" บทเรียนนี้คือคำตอบสำหรับคุณครับ เราจะมาเรียนรู้วิธีการติดตามว่าเงินสดทุกบาททุกสตางค์มาจากไหนและไหลไปที่ไหนบ้าง ถ้ารู้สึกว่าเนื้อหานี้มีความซับซ้อนในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะครับ เราจะค่อยๆ ย่อยมันทีละส่วนจนคุณเข้าใจแน่นอน!

1. ทำไมเราถึงต้องมีงบกระแสเงินสด?

ในทางบัญชี เรามักใช้ เกณฑ์คงค้าง (Accrual Accounting) ซึ่งหมายความว่าเราจะบันทึกรายได้เมื่อเกิดขึ้นจริง (แม้ลูกค้าจะยังไม่จ่ายเงิน) และบันทึกค่าใช้จ่ายเมื่อเกิดขึ้นจริง ด้วยเหตุนี้ กำไร จึงไม่ใช่สิ่งเดียวกับ เงินสด

การเปรียบเทียบกับ "ร้านขายน้ำมะนาว":
ลองจินตนาการว่าคุณขายน้ำมะนาวแก้วละ 2 ดอลลาร์ เพื่อนบ้านของคุณมาซื้อแต่บอกว่าจะจ่ายเงินให้ในสัปดาห์หน้า ตามเกณฑ์คงค้าง คุณจะมีกำไรเกิดขึ้นแล้ว 2 ดอลลาร์ แต่ถ้าคุณลองควักดูในกระเป๋า คุณมีเงินอยู่ 0 ดอลลาร์! งบกระแสเงินสดจึงเกิดขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นถึงเงินสดที่ "หายไป" ส่วนนี้สำคัญมากเพราะในท้ายที่สุดแล้ว ธุรกิจไม่สามารถจ่ายเงินเดือนพนักงานหรือจ่ายซัพพลายเออร์ด้วย "กำไร" ได้ แต่ต้องใช้เงินสดจริงๆ ในการจ่ายครับ

ทบทวนสั้นๆ:
• กำไร บอกให้เรารู้ว่าธุรกิจประสบความสำเร็จแค่ไหนในช่วงเวลาที่ผ่านมา
• กระแสเงินสด บอกให้เรารู้ว่าธุรกิจมีสภาพคล่องเพียงพอที่จะอยู่รอดได้หรือไม่

2. อะไรคือ "เงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสด"?

ก่อนที่เราจะจัดทำงบ เราต้องรู้ก่อนว่าอะไรนับเป็น "เงินสด" ตามมาตรฐาน IAS 7 เรื่องงบกระแสเงินสด เราจะพิจารณาสองสิ่งนี้:
1. เงินสด (Cash): เงินสดในมือและเงินฝากเผื่อเรียก (ยอดเงินคงเหลือในบัญชีธนาคารของคุณ)
2. รายการเทียบเท่าเงินสด (Cash Equivalents): การลงทุนระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูงมาก ซึ่งสามารถเปลี่ยนเป็นเงินสดได้รวดเร็ว (ปกติคือภายใน 3 เดือน) และมีความเสี่ยงต่ำมากในการเปลี่ยนแปลงมูลค่า

ประเด็นสำคัญ: เงินเบิกเกินบัญชีธนาคาร (Bank Overdrafts) มักถูกนับเป็นส่วนหนึ่งของเงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสด เพราะสามารถเรียกชำระคืนได้ทันทีและถือเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารจัดการเงินสดของบริษัท

3. สามถังหลัก (O-I-F)

เพื่อให้งบอ่านง่าย เราจะจัดกลุ่มกระแสเงินสดทั้งหมดออกเป็น 3 ประเภท โดยจำง่ายๆ ด้วยตัวย่อ O-I-F:

1. กิจกรรมดำเนินงาน (Operating Activities - O): นี่คือ "หัวใจหลัก" ของธุรกิจ เป็นเงินสดที่เกิดจากการขายสินค้าหรือบริการ รวมถึงการจ่ายเงินให้ซัพพลายเออร์และพนักงาน
2. กิจกรรมลงทุน (Investing Activities - I): นี่คือเรื่องของระยะยาว เป็นเงินที่จ่ายไปเพื่อซื้อ (หรือได้รับจากการขาย) สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน เช่น เครื่องจักร อาคาร หรือการลงทุนต่างๆ
3. กิจกรรมจัดหาเงิน (Financing Activities - F): นี่คือวิธีการที่ธุรกิจระดมทุนมา รวมถึงเงินสดจากการออกหุ้นใหม่ การกู้ยืมเงิน หรือการจ่ายคืนเงินต้นและเงินปันผล

4. กิจกรรมดำเนินงาน: วิธีทางอ้อม (Indirect Method)

ในการสอบ ACCA FA คุณจะใช้ วิธีทางอ้อม เป็นหลัก เราจะเริ่มต้นจาก กำไรก่อนภาษี (Profit Before Tax) แล้วนำมา "ปรับปรุง" ให้กลายเป็นตัวเลขเงินสด โดยการตัดรายการที่ไม่ใช่เงินสดออกไป

ขั้นตอนที่ 1: บวกกลับค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่เงินสด
ค่าเสื่อมราคา (Depreciation) และค่าตัดจำหน่าย (Amortization) เป็นค่าใช้จ่าย "สมมติ" เพราะไม่มีเงินไหลออกจากธนาคารจริงๆ ดังนั้นเราจึงต้อง บวกกลับ เข้าไปในกำไร
\( \text{Adjusted Profit} = \text{Profit Before Tax} + \text{Depreciation} \)

ขั้นตอนที่ 2: หักกำไร/บวกกลับขาดทุนจากการจำหน่ายสินทรัพย์
หากคุณขายรถตู้แล้วได้กำไร กำไรนั้นรวมอยู่ในตัวเลข "กำไรก่อนภาษี" แล้ว แต่จริงๆ แล้ว เงินสด ที่ได้รับจากการขายควรอยู่ในส่วนของกิจกรรมลงทุน เพื่อไม่ให้บันทึกซ้ำซ้อน เราจึงต้อง หักกำไรจากการขาย ออก หรือ บวกกลับขาดทุนจากการขาย

ขั้นตอนที่ 3: การเปลี่ยนแปลงในเงินทุนหมุนเวียน (กฎผกผัน)
จุดนี้เป็นจุดที่นักเรียนหลายคนสับสน ให้คิดแบบนี้ครับ:
• สินค้าคงเหลือ: ถ้าสินค้าคงเหลือเพิ่มขึ้น แสดงว่าเราควักเงินสดไปซื้อมา ดังนั้น เพิ่ม = ลบเงินสดออก
• ลูกหนี้การค้า: ถ้าลูกหนี้เพิ่มขึ้น แสดงว่าลูกค้ายังไม่จ่ายเงินเรา ดังนั้น เพิ่ม = ลบเงินสดออก
• เจ้าหนี้การค้า: ถ้าเจ้าหนี้เพิ่มขึ้น แสดงว่าเรายังเก็บเงินสดไว้ได้และยังไม่ได้จ่ายซัพพลายเออร์ ดังนั้น เพิ่ม = บวกเงินสด (ประหยัดเงินสด)

ตัวช่วยจำ:
ถ้า สินทรัพย์ เพิ่มขึ้น เงินสดจะลดลง (ทิศทางตรงกันข้าม)
ถ้า หนี้สิน เพิ่มขึ้น เงินสดจะเพิ่มขึ้น (ทิศทางเดียวกัน)

5. กิจกรรมลงทุนและกิจกรรมจัดหาเงิน

ส่วนนี้จะเข้าใจง่ายกว่ามาก เพราะเราสนใจแค่เงินสดที่ไหลเข้าหรือออกจากกิจการจริงๆ เท่านั้น

กิจกรรมลงทุน

• เงินสดจ่ายออก: การซื้อที่ดิน อาคาร และอุปกรณ์ (PPE)
• เงินสดรับเข้า: การขาย PPE (มูลค่าเงินที่ได้รับจริง) หรือการได้รับดอกเบี้ย/เงินปันผลจากการถือหุ้นบริษัทอื่น

กิจกรรมจัดหาเงิน

• เงินสดรับเข้า: การออกหุ้นใหม่ หรือการกู้ยืมเงินจากธนาคาร
• เงินสดจ่ายออก: การจ่ายคืนเงินต้นของเงินกู้ หรือการจ่ายเงินปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้นของเรา

ข้อควรจำ: ระวังเรื่องดอกเบี้ยและภาษี! ดอกเบี้ยจ่าย และ ภาษีจ่าย มักจะถูกแสดงไว้ที่ส่วนล่างสุดของกิจกรรมดำเนินงาน

6. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

1. สับสนกับค่าเสื่อมราคา: จำไว้ว่าค่าเสื่อมราคา ไม่ใช่ กระแสเงินสด เราแค่บวกกลับเข้าไปในกำไรเพราะตอนแรกมันถูกหักออกไปเพื่อให้ได้ตัวเลขกำไรมา
2. เงินปันผล: เงินปันผลที่ ได้รับ จากการลงทุนจะอยู่ใน กิจกรรมลงทุน ส่วนเงินปันผลที่ จ่าย ให้กับผู้ถือหุ้นของเราจะอยู่ใน กิจกรรมจัดหาเงิน
3. การขายสินทรัพย์: อย่าดูแค่กำไร/ขาดทุนจากการขาย คุณต้องหาตัวเลข เงินที่ได้รับจริง (Proceeds) เพื่อใช้ในกิจกรรมลงทุน โดยใช้สูตรนี้:
\( \text{Proceeds} = \text{Carrying Value} + \text{Profit (or } - \text{Loss)} \)

7. สรุปขั้นตอนการทำงบ

ในการจัดทำงบกระแสเงินสด ให้ทำตามลำดับนี้:
1. เริ่มจาก กำไรก่อนภาษี
2. ปรับปรุงด้วย รายการที่ไม่ใช่เงินสด (ค่าเสื่อมราคา, กำไร/ขาดทุนจากการขายสินทรัพย์)
3. ปรับปรุงด้วย การเปลี่ยนแปลงในเงินทุนหมุนเวียน (สินค้าคงเหลือ, ลูกหนี้, เจ้าหนี้)
4. หัก ดอกเบี้ยจ่าย และ ภาษีจ่าย ซึ่งจะได้ กระแสเงินสดสุทธิจากกิจกรรมดำเนินงาน
5. ระบุกิจกรรม ลงทุน (การซื้อ/ขายสินทรัพย์)
6. ระบุกิจกรรม จัดหาเงิน (เงินกู้/หุ้น/เงินปันผลจ่าย)
7. รวมยอด O + I + F ผลลัพธ์ที่ได้ควรเท่ากับ เงินสดที่เพิ่มขึ้น/ลดลงสุทธิ สำหรับปีนั้น!

ไม่ต้องกังวลถ้าดูเหมือนยากในตอนแรก! วิธีที่ดีที่สุดในการทำให้แม่นยำคือการฝึกทำ "บัญชี T" สำหรับสินทรัพย์ไม่หมุนเวียนและบัญชีภาษี เพื่อหาตัวเลขเงินสดที่ขาดหายไป คุณทำได้แน่นอนครับ!