Models for the valuation of shares

ยินดีต้อนรับสู่บทเรียนเรื่องการประเมินมูลค่าหุ้น!

เคยสงสัยไหมว่านักลงทุนตัดสินใจได้อย่างไรว่าราคาหุ้นตัวไหน "ถูก" หรือ "แพงเกินไป"? ในบทนี้ เราจะมาสำรวจเครื่องมือที่ใช้ในการตีราคาบริษัท ซึ่งถือเป็นส่วนสำคัญใน หัวข้อ F: การประเมินมูลค่าธุรกิจ (Business Valuations) ไม่ว่าจะเป็นบริษัทที่ต้องการเข้าซื้อกิจการอื่น หรือใครสักคนที่ต้องการขายหุ้นของตน เราจำเป็นต้องมีวิธีที่น่าเชื่อถือในการคำนวณว่าหุ้นเหล่านั้นมีมูลค่าเท่าใด

ถ้ารู้สึกว่าสูตรคำนวณดูน่ากลัวในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะ ลองนึกถึงการประเมินมูลค่าเหมือนกับการซื้อรถมือสองดูสิ: คุณอาจจะดูสภาพส่วนประกอบทางกายภาพ (สินทรัพย์), ดูว่ามันช่วยประหยัดเงินค่าเดินทางให้คุณได้เท่าไหร่ (กำไร) หรือดูเงินสดที่มันทำกำไรคืนให้คุณจริงๆ (เงินปันผล) เอาล่ะ มาลุยกันเลย!

1. วิธีประเมินมูลค่าด้วยสินทรัพย์ (The Asset-Based Approach)

นี่เป็นวิธีที่ตรงไปตรงมาที่สุด โดยตั้งคำถามว่า: "ถ้าเราขายทุกอย่างที่บริษัทมีและจ่ายหนี้สินทั้งหมดไปแล้ว จะเหลือเงินเท่าไหร่ให้กับผู้ถือหุ้น?"

วิธีคำนวณ:
มูลค่าธุรกิจ = สินทรัพย์รวม - หนี้สินรวม

วิธีการประเมินมูลค่าสินทรัพย์มี 3 รูปแบบ:
1. มูลค่าตามบัญชีสุทธิ (Net Book Value - NBV): อ้างอิงจากงบแสดงฐานะการเงิน ดูง่ายแต่ส่วนใหญ่มักจะล้าสมัย เพราะไม่สะท้อนราคาตลาดในปัจจุบัน
2. ต้นทุนในการทดแทน (Replacement Cost): หากต้องการซื้อสินทรัพย์เหล่านี้ใหม่เอี่ยมในวันนี้จะต้องใช้เงินเท่าไหร่? วิธีนี้มีประโยชน์ในการดูว่าคู่แข่งสามารถเข้ามาทำธุรกิจเลียนแบบเราได้ง่ายเพียงใด
3. มูลค่าที่คาดว่าจะได้รับสุทธิ (Net Realisable Value - NRV): เราจะได้เงินเท่าไหร่ถ้าหากวันนี้เรา "เปิดท้ายขายของ" สินทรัพย์ทั้งหมดที่มี? ซึ่งปกติแล้วนี่คือมูลค่าขั้นต่ำของบริษัท

เคล็ดลับเล็กๆ: โมเดลที่เน้นสินทรัพย์เหมาะสำหรับบริษัทประเภท "อิฐและปูน" (เช่น บริษัทอสังหาริมทรัพย์) แต่ไม่เหมาะกับบริษัทบริการ (เช่น ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์) เพราะมันไม่ได้ประเมินค่าของ "พลังสมอง" หรือชื่อเสียงของแบรนด์!

2. วิธีประเมินมูลค่าด้วยรายได้ (The Income-Based Approach: P/E Ratio)

นักลงทุนส่วนใหญ่ซื้อหุ้นเพราะต้องการส่วนแบ่งจากกำไร ดังนั้นวิธี อัตราส่วนราคาต่อกำไร (P/E Ratio) จึงเป็นวิธีที่นิยมที่สุดในการประเมินมูลค่าธุรกิจโดยดูจากความสามารถในการสร้างกำไร

ตรรกะ: ถ้าบริษัทมีกำไร 1 ดอลลาร์ต่อหุ้น และบริษัทที่คล้ายกันกำลังขายหุ้นที่ราคา 10 เท่าของกำไร ดังนั้นหุ้นของเราก็น่าจะมีมูลค่า 10 ดอลลาร์

สูตรคำนวณ:
\( \text{มูลค่าต่อหุ้น} = \text{กำไรต่อหุ้น (EPS)} \times \text{P/E Ratio} \)
\( \text{มูลค่ารวมของบริษัท} = \text{กำไรรวม} \times \text{P/E Ratio} \)

การเปรียบเทียบ: ลองนึกภาพร้านขายน้ำมะนาวที่ทำกำไรได้ 100 ดอลลาร์ต่อปี ถ้าคุณคิดว่าการจ่ายเงิน "กำไร 5 ปี" เพื่อซื้อร้านนี้เป็นราคาที่ยุติธรรม แสดงว่า P/E Ratio คือ 5 และราคาก็คือ 500 ดอลลาร์

หมายเหตุสำคัญ: เมื่อประเมินมูลค่าบริษัทที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ (บริษัทเอกชน) เรามักจะหาบริษัทที่คล้ายกันในตลาด (บริษัทมหาชน) แล้วใช้ P/E Ratio ของบริษัทนั้นมาคำนวณ แต่เนื่องจากหุ้นของบริษัทเอกชนขายยากกว่า เราจึงมักจะ หักส่วนลด (Discount) P/E Ratio ลงประมาณ 20% ถึง 30% เพื่อความปลอดภัย

ข้อควรจำ:

P/E Ratio สะท้อนถึงความเชื่อมั่นของตลาด หาก P/E สูง หมายความว่านักลงทุนคาดหวังการเติบโตที่สูงในอนาคต!

3. โมเดลการประเมินมูลค่าเงินปันผล (Dividend Valuation Model - DVM)

DVM ตั้งสมมติฐานว่ามูลค่าของหุ้นเท่ากับ มูลค่าปัจจุบัน (Present Value) ของเงินปันผลทั้งหมดที่จะจ่ายออกมาในอนาคต เพราะท้ายที่สุดแล้ว เงินปันผลคือเงินสดที่เข้ากระเป๋าของนักลงทุนจริงๆ

A. กรณีไม่มีการเติบโต (No Growth Model)

หากคาดว่าเงินปันผลจะเท่าเดิมตลอดไป:
\( P_0 = \frac{D}{r_e} \)
โดยที่:
\( P_0 \) = ราคาหุ้นปัจจุบัน
\( D \) = เงินปันผลคงที่
\( r_e \) = อัตราผลตอบแทนที่ผู้ถือหุ้นต้องการ (ต้นทุนส่วนของเจ้าของ)

B. กรณีมีการเติบโตคงที่ (Dividend Growth Model)

ในโลกความเป็นจริง บริษัทมักจะพยายามทำให้เงินปันผลเติบโตขึ้นทุกปี นี่คือสูตรที่คุณจะต้องใช้บ่อยที่สุดในการสอบ:
\( P_0 = \frac{D_0(1+g)}{(r_e - g)} \)
สูตรแบบทางเลือก: \( P_0 = \frac{D_1}{(r_e - g)} \)

คำนิยาม:
• \( D_0 \): เงินปันผลที่ เพิ่งจ่ายไป (หรือกำลังจะจ่าย)
• \( D_1 \): เงินปันผลที่คาดว่าจะจ่าย ในอีกหนึ่งปีข้างหน้า (\( D_1 = D_0 \times (1+g) \))
• \( g \): อัตราการเติบโตคงที่ของเงินปันผลต่อปี
• \( r_e \): ต้นทุนส่วนของเจ้าของ (Cost of equity)

ระวังข้อผิดพลาดที่พบบ่อย! ตรวจสอบให้ดีเสมอว่าโจทย์ให้เงินปันผล ปัจจุบัน (\( D_0 \)) หรือเงินปันผล ในหนึ่งปีข้างหน้า (\( D_1 \)) ถ้าเป็นเงินปันผลที่ "เพิ่งจ่ายไป" คุณต้องนำไปคูณด้วย \( (1+g) \) ก่อนนำเข้าสูตร!

4. วิธีคำนวณอัตราการเติบโต (g)

ถ้าโจทย์ไม่ได้ให้ค่า "g" มา คุณมีสองวิธีในการหา:

วิธีที่ 1: การเติบโตในอดีต (Historical Growth)

ดูเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในอดีต ถ้าเงินปันผลเมื่อ 4 ปีก่อนคือ 10 ดอลลาร์ และปัจจุบันคือ 14.64 ดอลลาร์:
\( g = \sqrt[n]{\frac{\text{เงินปันผลล่าสุด}}{\text{เงินปันผลแรกเริ่ม}}} - 1 \)
ในกรณีนี้: \( g = \sqrt[4]{\frac{14.64}{10}} - 1 = 0.10 \text{ หรือ } 10\% \).
(หมายเหตุ: \( n \) คือจำนวน ปีของการเติบโต ซึ่งปกติจะเท่ากับจำนวนงวดเงินปันผลลบด้วยหนึ่ง)

วิธีที่ 2: โมเดลของกอร์ดอน (Gordon's Growth Model หรือ RB Model)

วิธีนี้ดูว่าบริษัทเก็บกำไรไว้ลงทุนต่อเท่าไหร่
สูตร: \( g = r \times b \)
• \( r \): ผลตอบแทนที่บริษัทได้รับจากการลงทุนใหม่
• \( b \): อัตราส่วนการเก็บกำไรไว้ (Retention ratio) คือ % ของกำไรที่เก็บไว้ในธุรกิจ ถ้าบริษัทจ่ายปันผล 40% ของกำไร แสดงว่าเก็บไว้ 60% ดังนั้น \( b = 0.60 \)

รู้หรือไม่?

ตัว "b" ใน \( g = rb \) ย่อมาจาก "plow-back" ratio—เปรียบเสมือนการไถกำไรกลับเข้าไปในบริษัทเหมือนชาวนาที่ไถกลบเมล็ดพันธุ์ลงสู่ดิน!

5. ราคาหุ้นแบบรวมเงินปันผล (Cum-Div) vs. ไม่รวมเงินปันผล (Ex-Div)

นี่เป็นรายละเอียดเล็กๆ ที่สำคัญมากและมักทำให้พลาดได้ง่าย เมื่อมีการขายหุ้น ผู้ซื้อจะได้รับเงินปันผลที่จะถึงนี้หรือไม่?

• Cum-Div (With Dividend): ผู้ซื้อได้รับเงินปันผลที่กำลังจะจ่าย ราคาจะ "สูงกว่าปกติ" รวมมูลค่าปันผลไว้แล้ว
• Ex-Div (Without Dividend): ผู้ขายเก็บเงินปันผลไว้ นี่คือราคาตลาดที่ แท้จริง ซึ่งเราต้องใช้ในสูตรของเรา

กฎ: ถ้าโจทย์ให้ราคาแบบ Cum-Div มา ให้ลบเงินปันผลออกเพื่อให้ได้ราคาแบบ Ex-Div ก่อนเริ่มคำนวณใดๆ
\( \text{ราคา Ex-Div} = \text{ราคา Cum-Div} - \text{เงินปันผลที่กำลังจะถึง} \)

6. สรุปและทบทวนอย่างรวดเร็ว

เมื่อคุณเจอโจทย์การประเมินมูลค่า ให้ทำตามขั้นตอนเหล่านี้:
1. ระบุเป้าหมาย: คุณกำลังประเมินมูลค่าจากสินทรัพย์, กำไร หรือเงินปันผล?
2. ตรวจสอบระยะเวลา: เงินปันผลเป็น \( D_0 \) (ปัจจุบัน) หรือ \( D_1 \) (ปีหน้า)?
3. ตรวจสอบราคา: เป็น Cum-div หรือ Ex-div?
4. หาค่า 'g': ใช้วิธีทางประวัติศาสตร์หรือ \( g=rb \) หากโจทย์ไม่ได้ให้มา
5. ใช้สูตร: แทนค่าตัวเลขลงใน DVM หรือโมเดล P/E อย่างรอบคอบ

ไม่ต้องกังวลถ้าดูเหมือนยากในตอนแรก! การประเมินมูลค่าหุ้นเป็นส่วนผสมระหว่างศาสตร์และศิลป์ ฝึกฝนการใช้สูตร Dividend Growth Model จนคล่อง แล้วคุณจะผ่านส่วนที่ F ไปได้อย่างแน่นอน!