Sources of, and raising, business finance

ยินดีต้อนรับสู่คู่มือการจัดหาเงินทุนสำหรับธุรกิจ!

สวัสดีครับ/ค่ะ! ยินดีต้อนรับเข้าสู่ส่วนที่นำไปใช้งานได้จริงมากที่สุดส่วนหนึ่งของวิชาการบริหารการเงิน (Financial Management - FM) ให้ลองนึกภาพว่าบทนี้เปรียบเสมือน "ทริปช้อปปิ้ง" ของธุรกิจครับ เหมือนกับเวลาที่คุณต้องตัดสินใจว่าจะซื้อรถยนต์ด้วยการใช้เงินเก็บ กู้ธนาคาร หรือใช้บัตรเครดิต ธุรกิจเองก็ต้องตัดสินใจเช่นกันว่าจะหาเงินทุนจากที่ไหนเพื่อนำไปใช้ในการเติบโต

ถ้ารู้สึกว่ามีศัพท์เทคนิคเยอะในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะ! เราจะมาค่อยๆ ย่อยเนื้อหาไปทีละขั้นตอน เมื่อจบบทนี้ คุณจะเข้าใจว่าทำไมบริษัทถึงเลือกแหล่งเงินทุนแต่ละประเภท และมีวิธีแปลกใหม่แบบไหนบ้างที่ธุรกิจใช้ในการระดมทุน

1. ภาพรวม: การจำแนกประเภทของแหล่งเงินทุน

ก่อนที่เราจะลงลึกถึงรายละเอียด เราต้องเข้าใจก่อนว่าเงินทุนมาจากไหน โดยเราสามารถจำแนกแหล่งเงินทุนของธุรกิจได้เป็น 3 แนวทางหลักๆ ดังนี้:

A. แหล่งเงินทุนภายใน vs แหล่งเงินทุนภายนอก

แหล่งเงินทุนภายใน (Internal Finance) คือเงินที่ธุรกิจมีอยู่แล้ว (เช่น กำไรสะสม (Retained Earnings) ซึ่งก็คือผลกำไรที่ไม่ได้แบ่งจ่ายเป็นเงินปันผล) เงินส่วนนี้ถือว่า "ฟรี" ในแง่ของต้นทุนการทำธุรกรรม แต่ก็มีข้อจำกัดเรื่องจำนวนเงินที่สามารถนำมาใช้ได้
แหล่งเงินทุนภายนอก (External Finance) คือเงินที่มาจากภายนอกธุรกิจ เช่น การกู้ยืมเงินจากธนาคาร หรือการเสนอขายหุ้นใหม่ให้กับบุคคลภายนอก

B. แหล่งเงินทุนระยะสั้น vs แหล่งเงินทุนระยะยาว

แหล่งเงินทุนระยะสั้น (Short-term finance) (เช่น เงินเบิกเกินบัญชี (Overdraft) หรือ สินเชื่อการค้า (Trade Credit)) มักใช้สำหรับการดำเนินงานประจำวัน
แหล่งเงินทุนระยะยาว (Long-term finance) (เช่น หุ้นกู้ (Bonds) หรือ ส่วนของเจ้าของ (Equity)) มีไว้สำหรับลงทุนในสินทรัพย์ขนาดใหญ่ เช่น โรงงาน
หลักการจับคู่ (Matching Principle): โดยทั่วไปแล้ว คุณควรจัดหาเงินทุนระยะยาวมาเพื่อลงทุนในสินทรัพย์ระยะยาว คุณคงไม่ซื้อบ้านด้วยบัตรเครดิตที่ต้องชำระภายใน 30 วันใช่ไหมล่ะ? ตรรกะเดียวกันนี้ก็ใช้กับธุรกิจเช่นกัน!

C. หนี้สิน vs ส่วนของเจ้าของ

นี่คือความแตกต่างที่สำคัญที่สุดในวิชา FM:
• ส่วนของเจ้าของ (Equity): คือการขาย "ส่วนแบ่งของพาย" คุณแบ่งกรรมสิทธิ์ให้คนอื่น แต่คุณไม่ จำเป็น ต้องจ่ายเงินคืน
• หนี้สิน (Debt): คือการกู้ยืมเงิน คุณยังคงรักษาความเป็นเจ้าของไว้ได้ แต่คุณ ต้อง จ่ายดอกเบี้ยและคืนเงินต้นตามกำหนด

ทบทวนสั้นๆ: แหล่งเงินทุนภายในมักเป็นตัวเลือกแรกเพราะเข้าถึงได้ง่าย หากไม่เพียงพอ บริษัทจึงจะมองหาแหล่งเงินทุนจากภายนอก!

2. การจัดหาเงินทุนด้วยส่วนของเจ้าของ (Equity Finance): การขายกรรมสิทธิ์

เมื่อบริษัทระดมทุนด้วยส่วนของเจ้าของ บริษัทจะออก หุ้นสามัญ (Ordinary Shares) ผู้ถือหุ้นคือเจ้าของบริษัท พวกเขามีสิทธิ์ออกเสียงและได้รับเงินปันผลหากบริษัทดำเนินกิจการได้ดี

วิธีการระดมทุนด้วยส่วนของเจ้าของ

1. การเสนอขายหุ้นแก่ผู้ถือหุ้นเดิม (Rights Issue): คือการเสนอขายหุ้นใหม่ให้แก่ ผู้ถือหุ้นเดิม ในราคาลดพิเศษ วิธีนี้ยุติธรรมเพราะให้โอกาสเจ้าของเดิมได้รักษาเปอร์เซ็นต์ความเป็นเจ้าของของตนเองไว้
2. การเสนอขายหุ้นแก่ประชาชนทั่วไปครั้งแรก (IPO): คือการขายหุ้นให้บุคคลทั่วไปเป็นครั้งแรก วิธีนี้มีค่าใช้จ่ายสูงเนื่องจากมีค่าธรรมเนียมทางกฎหมายและธนาคาร
3. การจัดสรรหุ้นให้แก่ผู้ลงทุนเฉพาะเจาะจง (Placing): คือการขายหุ้นโดยตรงให้กับกลุ่มนักลงทุนสถาบันขนาดใหญ่ไม่กี่ราย (เช่น กองทุนบำเหน็จบำนาญ) ซึ่งเร็วกว่าและมีค่าใช้จ่ายถูกกว่า IPO

การคำนวณสิทธิในการจองซื้อหุ้น (Rights Issue)

คุณมักจะต้องคำนวณหา ราคาทางทฤษฎีหลังการใช้สิทธิ (Theoretical Ex-Rights Price หรือ TERP) ซึ่งเป็นราคาตลาดของหุ้นที่คาดการณ์ไว้หลังจากมีการออกสิทธิซื้อหุ้นใหม่แล้ว

\( \text{TERP} = \frac{(\text{จำนวนหุ้นเดิม} \times \text{ราคาเดิม}) + (\text{จำนวนหุ้นใหม่} \times \text{ราคาที่เสนอขาย})}{\text{จำนวนหุ้นทั้งหมดหลังการออกหุ้นใหม่}} \)

ตัวอย่าง: บริษัทมีหุ้นเดิม 4 หุ้น ราคาหุ้นละ $10 และออกสิทธิซื้อหุ้นใหม่แบบ "1 หุ้นใหม่ ต่อ 4 หุ้นเดิม" (1 for 4) ในราคา $5
\( \text{TERP} = \frac{(4 \times 10) + (1 \times 5)}{4 + 1} = \frac{45}{5} = \$9 \)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย: นักศึกษามักลืมว่า "1 ต่อ 4" หมายความว่าตอนนี้จะมีหุ้นทั้งหมด 5 หุ้น ไม่ใช่ 4 หุ้น!

สรุปประเด็นสำคัญ: ส่วนของเจ้าของคือแหล่งเงินทุนแบบถาวร ไม่ต้องชำระคืน แต่ถือว่ามี "ต้นทุนสูง" สำหรับบริษัท เพราะผู้ถือหุ้นแบกรับความเสี่ยงสูงสุดและคาดหวังผลตอบแทนที่สูงที่สุด

3. การจัดหาเงินทุนด้วยหนี้สิน (Debt Finance): การกู้ยืมเงิน

หนี้สินมีหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การกู้ยืมธนาคารทั่วไปไปจนถึงหุ้นกู้ที่ซับซ้อน

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับหนี้สิน

• หุ้นกู้ (Bonds/Debentures): เปรียบเสมือน "ตั๋วสัญญาใช้เงิน" ที่ออกให้ประชาชนหรือสถาบัน บริษัทจะจ่ายดอกเบี้ยคงที่ (เรียกว่า คูปอง (Coupon)) และชำระคืน มูลค่าที่ตราไว้ (Par Value) (ปกติคือ $100) เมื่อครบกำหนด
• หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds): เป็นลูกผสมที่น่าสนใจ! ผู้ให้กู้มีทางเลือกที่จะเปลี่ยนหนี้เป็นหุ้นได้ในอนาคต ด้วย "ออปชันเสริม" นี้ บริษัทจึงมักจ่ายดอกเบี้ยในอัตราที่ ต่ำกว่า หุ้นกู้ปกติได้
• ใบสำคัญแสดงสิทธิ (Warrants): มักพ่วงมากับตราสารหนี้ เพื่อให้สิทธิ์ผู้ถือในการซื้อหุ้นในราคาที่กำหนดไว้ในอนาคต เปรียบเสมือน "ของหวาน" ที่ช่วยให้ตราสารหนี้น่าสนใจยิ่งขึ้น

ทำไมถึงควรใช้หนี้สิน?

1. ต้นทุนถูกกว่า: ผู้ให้กู้แบกรับความเสี่ยงน้อยกว่าผู้ถือหุ้น จึงต้องการผลตอบแทนที่ต่ำกว่า
2. โล่ภาษี (Tax Shield): ดอกเบี้ยจ่ายสามารถนำไปหักลดหย่อนภาษีได้! สิ่งนี้ทำให้ "ต้นทุนที่แท้จริง" ของหนี้สินต่ำลงไปอีก
การเปรียบเทียบ: ลองจินตนาการว่าถ้าคุณผ่อนรถ แล้วรัฐบาลช่วยจ่ายดอกเบี้ยเงินกู้ให้คุณ 20% นั่นแหละคือสิ่งที่เกิดขึ้นกับบริษัทผ่านการลดหย่อนภาษี!

สรุปประเด็นสำคัญ: หนี้สินทำให้ ความเสี่ยงทางการเงิน (Financial Risk) เพิ่มขึ้น (หรือที่เรียกว่า Gearing) หากบริษัทไม่สามารถจ่ายดอกเบี้ยได้ อาจถึงขั้นล้มละลายได้ ดังนั้นจึงเป็นการรักษาสมดุลระหว่างต้นทุนที่ต่ำกับความเสี่ยงที่สูง

4. การเงินอิสลาม (Islamic Finance)

นี่เป็นหัวข้อที่เริ่มมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ ในข้อสอบ FM ในการเงินอิสลามนั้น Riba (ดอกเบี้ย) เป็นสิ่งที่ต้องห้าม แต่การเงินจะตั้งอยู่บนพื้นฐานของการแบ่งปันความเสี่ยงและสินทรัพย์ที่รองรับ

ตราสารทางการเงินอิสลามที่พบบ่อย

• Murabaha (สินเชื่อการค้า): ธนาคารจะซื้อสินทรัพย์แล้วนำมาขายต่อให้กับธุรกิจโดยบวกกำไรเพิ่ม ธุรกิจจะทยอยจ่ายชำระเป็นงวดๆ โดยไม่มีการคิดดอกเบี้ย แต่เป็นส่วนต่างกำไรที่ชัดเจน
• Ijara (การเช่า): คล้ายกับการเช่าดำเนินงาน (Operating Lease) คือธนาคารเป็นเจ้าของสินทรัพย์และให้ธุรกิจเช่า
• Sukuk (หุ้นกู้อิสลาม): แทนที่จะได้รับดอกเบี้ย ผู้ถือ Sukuk จะเป็นเจ้าของบางส่วนในสินทรัพย์ที่อ้างอิง และได้รับส่วนแบ่งกำไรที่เกิดจากสินทรัพย์นั้น
• Mudaraba: คล้ายกับการเป็นหุ้นส่วนที่ฝ่ายหนึ่งให้เงินทุนและอีกฝ่ายให้ความเชี่ยวชาญ กำไรจะถูกแบ่งกัน แต่หากเกิดการขาดทุน ผู้ให้เงินทุนจะเป็นผู้รับภาระ
• Musharaka: การเป็นหุ้นส่วนเต็มรูปแบบที่ทั้งสองฝ่ายร่วมลงเงินทุน และร่วมแบ่งทั้งกำไรและขาดทุน

รู้หรือไม่? การเงินอิสลามมักถูกมองว่า "มีจริยธรรม" หรือ "มั่นคง" มากกว่า เพราะกำหนดให้เงินต้องเชื่อมโยงกับสินทรัพย์ที่มีอยู่จริง ทำให้ป้องกันการเก็งกำไรที่มากเกินไปได้

5. วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs)

SMEs เผชิญกับปัญหาเฉพาะตัวที่เรียกว่า ช่องว่างทางการเงิน (Funding Gap) คือสถานการณ์ที่ธุรกิจขนาดเล็กมีขนาดใหญ่เกินกว่าจะขอสินเชื่อส่วนบุคคล แต่ก็เล็กเกินกว่าจะระดมทุนในตลาดหุ้นได้

SMEs หาเงินทุนได้อย่างไร?

• Business Angels: นักลงทุนอิสระที่มีฐานะร่ำรวย (ลองนึกภาพรายการ Shark Tank) ซึ่งลงทุนด้วยเงินส่วนตัวเพื่อแลกกับหุ้นของบริษัทและมีโอกาสได้เป็นที่ปรึกษา
• Venture Capital (VC): บริษัทมืออาชีพที่รวบรวมเงินจากนักลงทุนมาลงทุนในสตาร์ทอัพที่มีอัตราการเติบโตสูงและมีความเสี่ยงสูง
• Crowdfunding: การระดมเงินทุนจำนวนเล็กน้อยจากคนจำนวนมากผ่านทางอินเทอร์เน็ต

ทบทวนสั้นๆ: SMEs มักประสบปัญหาเพราะขาด "ประวัติการดำเนินงานที่ยาวนาน" และมี "ข้อมูลที่ไม่สมมาตร (Information Asymmetry)" (คือธนาคารรู้เรื่องธุรกิจน้อยกว่าเจ้าของธุรกิจนั่นเอง)

รายการตรวจสอบความสำเร็จ

ก่อนจะเรียนบทถัดไป ตรวจสอบให้มั่นใจว่าคุณทำสิ่งเหล่านี้ได้:
1. แยกความแตกต่างระหว่างแหล่งเงินทุนภายในและภายนอกได้
2. คำนวณราคาทางทฤษฎีหลังการใช้สิทธิ (TERP) ได้
3. อธิบายได้ว่าทำไมหนี้สินมักมีต้นทุนถูกกว่าส่วนของเจ้าของ (เพราะโล่ภาษีไงล่ะ!)
4. ระบุคำศัพท์การเงินอิสลามอย่างน้อย 3 คำและอธิบายความหมายได้
5. นิยามคำว่า "ช่องว่างทางการเงิน (Funding Gap)" สำหรับ SMEs ได้

ถ้ารู้สึกว่ามันดูยากในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะ! การบริหารการเงินคือการเข้าใจ "เหตุผล" ที่อยู่เบื้องหลัง "สิ่งต่างๆ" หมั่นฝึกคำนวณบ่อยๆ แล้วทฤษฎีจะเริ่มกลายเป็นเรื่องที่เข้าใจง่ายและเป็นธรรมชาติสำหรับคุณเอง คุณทำได้แน่นอน!