ยินดีต้อนรับสู่ภาษีเงินได้นิติบุคคล (Corporation Tax - TX)!
ยินดีต้อนรับสู่จุดเริ่มต้นของการเดินทางเข้าสู่โลกของ ภาษีเงินได้นิติบุคคล (Corporation Tax หรือ CT)! ถ้าคุณเคยเรียนเรื่องภาษีเงินได้บุคคลธรรมดามาแล้ว ถือว่าคุณมีพื้นฐานที่ดีมาก ให้ลองคิดว่าภาษีเงินได้นิติบุคคลก็คือ "ภาษีเงินได้สำหรับบริษัท" นั่นเอง ในขณะที่บุคคลธรรมดาต้องเสียภาษีจากรายได้ที่ได้รับ บริษัทเองก็ต้องเสียภาษีจาก กำไรทางภาษี (Taxable profits) ของบริษัทเช่นกัน
ในบทนี้ เราจะมาดูเรื่อง "ขอบเขต" (Scope) ซึ่งหมายความง่ายๆ ว่า ใครบ้างที่ต้องเสียภาษี? ต้องเสียภาษีจากอะไร? และต้องพิจารณาในช่วงเวลาไหน? ถ้าตอนนี้รู้สึกว่ามันดูเป็นวิชาการไปหน่อย ไม่ต้องกังวลนะ เราจะค่อยๆ ย่อยเนื้อหาไปทีละส่วนครับ
1. ใครบ้างที่มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้นิติบุคคล?
ภาษีเงินได้นิติบุคคลไม่ได้มีไว้สำหรับแค่บริษัทใหญ่ๆ อย่าง Google หรือ Amazon เท่านั้น ในสายตาของสรรพากร (HMRC) หน่วยงานต่อไปนี้ต้องเสียภาษี CT ทั้งสิ้น:
• บริษัทจำกัด (Limited Companies): ซึ่งเป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุด
• สโมสรของสมาชิก (Members' Clubs): เช่น สโมสรฟุตบอลสมัครเล่นในท้องถิ่น หรือสโมสรสังสรรค์ต่างๆ
• สมาคมต่างๆ (Associations): เช่น สหภาพแรงงาน หรือสมาคมที่พักอาศัย
ข้อควรจำ: ห้างหุ้นส่วน (Partnerships) และ ผู้ประกอบการรายย่อย (Sole Traders) ไม่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล แต่หุ้นส่วนหรือเจ้าของกิจการจะต้องนำส่วนแบ่งกำไรไปเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแทน จุดนี้เป็นจุดที่สับสนกันบ่อยมาก ดังนั้นต้องแยกให้ออกนะ!
ทบทวนสั้นๆ: กฎเรื่อง "บริษัท"
ถ้าชื่อบริษัทมีคำว่า "Ltd" หรือ "Plc" ต่อท้าย มั่นใจได้เลยว่าเข้าข่ายต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลแน่นอน!
2. ถิ่นที่อยู่: "บ้าน" ของบริษัทอยู่ที่ไหน?
ก่อนที่เราจะเก็บภาษีบริษัทได้ เราต้องรู้ก่อนว่าบริษัทนั้นเป็น ผู้มีถิ่นที่อยู่ในสหราชอาณาจักร (UK Resident) หรือไม่ ทำไมต้องรู้? เพราะบริษัทที่เป็น UK Resident จะต้องเสียภาษีจาก กำไรทั่วโลก (Worldwide profits) ของบริษัท ไม่ว่าบริษัทจะทำเงินได้จากลอนดอน ปารีส หรือโตเกียว รัฐบาลสหราชอาณาจักรก็ขอมีส่วนแบ่งจากกำไรทั้งหมดนั้น!
บริษัทจะถือว่าเป็น UK Resident ก็ต่อเมื่อเข้าข่ายการทดสอบข้อใดข้อหนึ่งจากสองข้อนี้:
1. การทดสอบการจดทะเบียน (Incorporation Test): หากบริษัท "เกิด" (จดทะเบียนจัดตั้ง) ในสหราชอาณาจักร ก็ถือเป็น UK Resident โดยอัตโนมัติ
2. การทดสอบการจัดการและการควบคุมจากส่วนกลาง (Central Management and Control Test): หากบริษัทจดทะเบียนในต่างประเทศ (เช่น เบอร์มิวดา) แต่ "สมอง" ของบริษัท หรือกลุ่มกรรมการผู้มีอำนาจตัดสินใจเรื่องใหญ่ๆ มาประชุมและบริหารงานกันในสหราชอาณาจักร ก็จะถือว่าเป็น UK Resident เช่นกัน
เปรียบเทียบ: คนทำงานทางไกล (Remote Worker)
ลองนึกภาพคนที่เกิดในสหราชอาณาจักร (จดทะเบียน) แต่ไปอาศัยอยู่ต่างประเทศ หรือนึกภาพคนที่เกิดต่างประเทศแต่มานั่งคิดและตัดสินใจเรื่องสำคัญๆ ทั้งหมดที่สำนักงานในลอนดอน (การจัดการจากส่วนกลาง) ในทั้งสองกรณี สหราชอาณาจักรก็จะถือว่าเป็น "คนของเรา" ในแง่ภาษี!
ถ้าบริษัทไม่ใช่ UK Resident ล่ะ?
บริษัทที่ไม่ใช่ UK Resident จะต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลของสหราชอาณาจักรก็ต่อเมื่อ ประกอบธุรกิจในสหราชอาณาจักรผ่าน "สถานประกอบการถาวร" (Permanent Establishment) (เช่น สาขาหรือสำนักงานที่มีสถานที่ตั้งจริง) โดยบริษัทจะเสียภาษีเฉพาะกำไรที่เกิดขึ้น ผ่านสาขาในสหราชอาณาจักรนั้นๆ เท่านั้น ไม่ใช่จากรายได้ทั่วโลก
สรุปประเด็นสำคัญ:
UK Resident = เสียภาษีจากกำไร ทั่วโลก
Non-UK Resident = เสียภาษีเฉพาะกำไร ที่เกิดขึ้นในสหราชอาณาจักร (ถ้ามีสาขาอยู่ที่นี่)
3. รอบระยะเวลาบัญชีที่ต้องเสียภาษี (Chargeable Accounting Period - CAP)
ในภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา เราใช้ "ปีภาษี" (6 เมษายน ถึง 5 เมษายน) แต่ในภาษีเงินได้นิติบุคคล เราใช้ รอบระยะเวลาบัญชี (Accounting Periods) ซึ่งปกติแล้วปีภาษีของบริษัทจะเป็นช่วงเดียวกับรอบบัญชีที่บริษัทจัดทำรายงานทางการเงิน
กฎทองเรื่องเวลา
รอบระยะเวลาบัญชีสำหรับภาษีเงินได้นิติบุคคล ห้ามยาวเกิน 12 เดือนเด็ดขาด
หากบริษัทจัดทำบัญชีที่มีระยะเวลายาวเกิน 12 เดือน (เช่น 15 เดือน เพราะต้องการเปลี่ยนวันสิ้นรอบปีบัญชี) เราต้องแบ่งออกเป็นสองรอบบัญชีแยกกัน:
1. 12 เดือนแรก
2. 3 เดือนที่เหลือ
รอบระยะเวลาบัญชีเริ่มเมื่อไหร่?
รอบระยะเวลาบัญชีจะเริ่มเมื่อ:
• บริษัทเริ่มประกอบกิจการ
• ทันทีหลังจากรอบระยะเวลาบัญชีก่อนหน้าสิ้นสุดลง
รอบระยะเวลาบัญชีสิ้นสุดเมื่อไหร่?
รอบระยะเวลาบัญชีจะสิ้นสุดที่ จุดที่เร็วที่สุด ของเหตุการณ์ต่อไปนี้:
• ครบ 12 เดือนนับจากวันเริ่มต้น
• วันที่บริษัทปิดงบการเงิน
• วันที่บริษัทเลิกประกอบกิจการ
ตัวอย่าง:
บริษัท Bright Lights Ltd เริ่มประกอบกิจการวันที่ 1 มกราคม 2023 และปิดงบการเงินชุดแรก ณ วันที่ 31 มีนาคม 2024 (ระยะเวลา 15 เดือน)
เราต้องแบ่งเป็นสองรอบสำหรับภาษีดังนี้:
1. 1 มกราคม 2023 ถึง 31 ธันวาคม 2023 (12 เดือน)
2. 1 มกราคม 2024 ถึง 31 มีนาคม 2024 (3 เดือน)
4. ปีการเงิน (Financial Years - FY)
รัฐบาลสหราชอาณาจักรกำหนดอัตราภาษีและกฎเกณฑ์ภาษีเงินได้นิติบุคคลตาม "ปีการเงิน" ซึ่งปีการเงิน (FY) จะนับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน ถึง 31 มีนาคม
• FY 2023: เริ่ม 1 เมษายน 2023 สิ้นสุด 31 มีนาคม 2024
• FY 2024: เริ่ม 1 เมษายน 2024 สิ้นสุด 31 มีนาคม 2025
รู้หรือไม่? ชื่อของปีการเงินจะตั้งตามปีปฏิทินที่ปีนั้น เริ่มต้นขึ้น ดังนั้น ปีที่เริ่มในเดือนเมษายน 2023 จึงเรียกว่า FY2023
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย: การสับสนระหว่าง CAP กับ FY
นักศึกษามักสับสนระหว่างรอบบัญชีของบริษัท (CAP) กับปีการเงินของรัฐบาล (FY) หากรอบบัญชีของบริษัทคาบเกี่ยวกับปีการเงินสองปี (เช่น รอบบัญชีสิ้นสุด 31 ธันวาคม 2023) คุณอาจจำเป็นต้องแบ่งกำไรระหว่างสองปีนั้นเพื่อใช้อัตราภาษีที่ถูกต้อง เราจะใช้วิธีคำนวณตาม จำนวนเดือน ครับ
ตัวอย่างการคำนวณ:
หากบริษัทมีกำไร \( \$120,000 \) สำหรับปีสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2023:
\nรอบระยะเวลานี้จะคาบเกี่ยวกับปีการเงินสองปี:
\n• FY 2022 (ช่วงเวลาตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2023 ถึง 31 มี.ค. 2023) = 3 เดือน
\n• FY 2023 (ช่วงเวลาตั้งแต่วันที่ 1 เม.ย. 2023 ถึง 31 ธ.ค. 2023) = 9 เดือน
\nกำไรสำหรับ FY 2022: \( \$120,000 \times \frac{3}{12} = \$30,000 \)
\nกำไรสำหรับ FY 2023: \( \$120,000 \times \frac{9}{12} = \$90,000 \)
5. สรุปและการทบทวนคำศัพท์สำคัญ
ก่อนที่คุณจะก้าวไปสู่การคำนวณภาษีจริงๆ ตรวจสอบให้มั่นใจว่าคุณเข้าใจพื้นฐานเหล่านี้:
• กำไรสุทธิที่ต้องเสียภาษี (Taxable Total Profits - TTP): คือตัวเลขสุดท้ายที่เราจะนำไปคูณกับอัตราภาษี ซึ่งรวมรายได้จากการประกอบกิจการ รายได้จากการลงทุน และกำไรจากส่วนเกินทุน
• หลักรายได้ทั่วโลก (Worldwide Basis): บริษัทที่เป็น UK Resident ต้องเสียภาษีจากทุกรายได้ที่เกิดขึ้นทั่วโลก
• ขีดจำกัด 12 เดือน: อย่าลืมว่ารอบบัญชีทางภาษีในข้อสอบห้ามเกิน 12 เดือนนะ!
• การจดทะเบียน vs การจัดการ: วิธีสองประการที่ทำให้บริษัทกลายเป็น UK Resident
ถ้าการคำนวณแบ่งรอบระยะเวลาดูแห้งแล้งไปหน่อย ไม่ต้องกังวลนะ เมื่อคุณได้ลองฝึกทำตัวอย่างแบบ "คาบเกี่ยวปี" ไปเรื่อยๆ คุณจะทำมันได้คล่องแคล่วเอง คุณกำลังไปได้สวย สู้ๆ นะครับ!