ยินดีต้อนรับสู่โลกของกำไรต่อหุ้น (Earnings Per Share - EPS)!
สวัสดีครับทุกคน! วันนี้เราจะมาเจาะลึกหนึ่งใน "เกรดเฉลี่ย" ที่สำคัญที่สุดในโลกการเงิน นั่นก็คือ กำไรต่อหุ้น (EPS) นั่นเอง ถ้าใครเคยสงสัยว่านักลงทุนตัดสินใจได้อย่างไรว่าบริษัทไหน "ทำกำไรได้ดีพอ" เมื่อเทียบกับคู่แข่ง EPS นี่แหละคือสิ่งแรกที่พวกเขาจะมองหาเลยครับ
ถ้ารู้สึกว่าอัตราส่วนทางการเงินมันดูน่าปวดหัว ไม่ต้องกังวลนะ เราจะค่อยๆ ย่อยเรื่องนี้ให้เข้าใจง่ายด้วยตัวอย่างใกล้ตัวและตรรกะที่ไม่ซับซ้อน รับรองว่าพอจบเนื้อหาชุดนี้ คุณจะคำนวณ EPS ได้อย่างมือโปรแน่นอน! หัวข้อนี้จัดอยู่ในมาตรฐาน HKAS 33 กำไรต่อหุ้น (Earnings per Share) นะครับ
1. EPS คืออะไรกันแน่?
ลองจินตนาการว่าคุณกับเพื่อนๆ ช่วยกันซื้อพิซซ่าถาดใหญ่มาหนึ่งถาด (ซึ่งเปรียบเสมือนกำไรของบริษัท) EPS ก็คือตัวบอกว่าพิซซ่าส่วนที่ตกเป็นของ "แต่ละชิ้น" (เปรียบเสมือนหุ้นสามัญแต่ละหุ้น) นั้นมีมูลค่าเท่าไหร่ครับ
ทำไมเราถึงต้องใช้มัน? การเอาตัวเลขกำไรสุทธิรวมๆ ของบริษัทขนาดมหึมาอย่าง HSBC ไปเทียบกับธนาคารท้องถิ่นเล็กๆ มันดูไม่ยุติธรรมใช่ไหมล่ะ? EPS จึงเข้ามาช่วยปรับให้เท่าเทียมกันโดยการแสดงผลกำไรใน "ฐานต่อหุ้น" ทำให้เราเปรียบเทียบบริษัทที่มีขนาดต่างกันได้อย่างง่ายดายครับ
2. สูตรการคำนวณกำไรต่อหุ้นขั้นพื้นฐาน (Basic EPS)
หัวใจสำคัญของกำไรต่อหุ้นขั้นพื้นฐานคือเศษส่วนง่ายๆ ดังนี้ครับ:
\( \text{Basic EPS} = \frac{\text{Net Profit attributable to Ordinary Shareholders}}{\text{Weighted Average Number of Ordinary Shares (WANOS)}} \)
ก. ตัวเศษ: กำไรสำหรับผู้ถือหุ้นสามัญ
ไม่ใช่กำไรทั้งหมดที่จะเป็นของผู้ถือหุ้นสามัญนะครับ เราต้องหัก เงินปันผลหุ้นบุริมสิทธิ (Preference Dividends) ออกไปก่อน เพราะผู้ถือหุ้นบุริมสิทธิเปรียบเสมือน "แขก VIP" ที่ต้องได้ทานก่อนผู้ถือหุ้นสามัญนั่นเอง
กฎสำคัญที่ต้องจำ:
- ถ้าเป็นหุ้นบุริมสิทธิชนิด ไม่สะสม (Non-cumulative) ให้หักเฉพาะเงินปันผลที่ประกาศจ่ายในปีนั้น
- ถ้าเป็นหุ้นบุริมสิทธิชนิด สะสม (Cumulative) ให้หักเงินปันผลเต็มปี ไม่ว่าจะมีการประกาศจ่ายหรือไม่ก็ตาม
ข. ตัวส่วน: จำนวนหุ้นสามัญถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก (WANOS)
เราไม่สามารถใช้แค่จำนวนหุ้น ณ วันสิ้นปีได้ครับ เพราะอะไรน่ะเหรอ? ก็เพราะถ้าบริษัทออกหุ้นใหม่ในช่วงกลางปี เงินทุนจากหุ้นส่วนนั้นก็เพิ่งจะสร้างกำไรให้บริษัทได้แค่ 6 เดือนเท่านั้น เราจึงต้องใช้ปัจจัยเรื่อง "เวลา (Time-weighting)" เข้ามาถ่วงน้ำหนักครับ
ตัวอย่าง: ถ้าคุณถือหุ้น 1,000 หุ้นมาตลอด 12 เดือน แล้วออกหุ้นใหม่เพิ่มอีก 1,000 หุ้นในวันที่ 1 กรกฎาคม (เหลือเวลาอีก 6 เดือน) ค่า WANOS ของคุณจะเป็น:
\( (1,000 \times \frac{12}{12}) + (1,000 \times \frac{6}{12}) = 1,500 \text{ หุ้น} \)
ทบทวนด่วน: เช็คลิสต์ "N.O.W."
1. Net Profit (กำไรสุทธิ หักปันผลบุริมสิทธิออกไปก่อน!)
2. Ordinary Shares (ใช้แค่หุ้นสามัญเท่านั้น ห้ามรวมหุ้นบุริมสิทธิในตัวส่วน!)
3. Weighting (อย่าลืมถ่วงน้ำหนักตามระยะเวลา!)
3. การเปลี่ยนแปลงทุนเรือนหุ้น (ส่วนที่ท้าทายที่สุด!)
บางครั้งบริษัทก็เปลี่ยนแปลงจำนวนหุ้นโดยที่ไม่ได้เงินสดเข้ามาเพิ่ม ซึ่งเหตุการณ์นี้ทำให้เราต้องปรับวิธีการคำนวณเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมกับตัวเลขในอดีตครับ
การออกหุ้นปันผล (Bonus Issue) และการแตกหุ้น (Share Split)
Bonus Issue คือการที่บริษัทแจกหุ้นฟรีให้ผู้ถือหุ้นเดิม ส่วน Share Split ก็เหมือนกับการหั่นพิซซ่าชิ้นใหญ่ให้กลายเป็นชิ้นเล็กๆ สองชิ้น — คุณได้จำนวนชิ้นเพิ่มขึ้น แต่ปริมาณพิซซ่ารวมยังเท่าเดิม
กฎเหล็ก: เนื่องจากบริษัทไม่ได้เงินสดเพิ่มเข้ามา เราจะถือว่าหุ้นเหล่านี้ มีอยู่มาตั้งแต่แรก เราจะปรับปรุงข้อมูลนี้ ย้อนหลัง (Retrospectively) ไปถึงต้นปี และรวมถึงตัวเลขเปรียบเทียบของปีก่อนหน้าด้วยครับ
การออกหุ้นเพิ่มทุนให้ผู้ถือหุ้นเดิม (Rights Issue)
Rights Issue เป็นส่วนผสมของสองสิ่ง:
1. การขายหุ้นโดยได้รับเงินสด (ทรัพยากรใหม่)
2. การขายในราคาที่ ต่ำกว่า ราคาตลาด (ถือเป็นส่วนของ "โบนัส" แฝงอยู่)
ในการแก้ปัญหานี้ เราต้องใช้ สัดส่วนโบนัส (Bonus Fraction) ครับ:
\( \text{Bonus Fraction} = \frac{\text{Fair Value (Market Price) per share immediately BEFORE the exercise of rights}}{\text{Theoretical Ex-Rights Price (TERP)}} \)
คำนวณ TERP อย่างไร? มันก็คือราคาเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักนั่นเอง:
\( \text{TERP} = \frac{(\text{Market Value of shares already held}) + (\text{Cash received from rights issue})}{\text{Total number of shares after rights issue}} \)
ขั้นตอนสำหรับ Rights Issue:
1. คำนวณราคา TERP
2. คำนวณหา Bonus Fraction
3. นำจำนวนหุ้นที่ถือ ก่อน การออกหุ้น มาคูณด้วย Bonus Fraction และถ่วงน้ำหนักเวลา
4. รวมเข้ากับหุ้นที่ถือ หลัง การออกหุ้น โดยถ่วงน้ำหนักตามเวลาที่เหลือ
สรุปใจความสำคัญ: Bonus issue และการแตกหุ้นนั้นเหมือนเวทมนตร์—มันมีผลกับทั้งปีและย้อนไปถึงอดีต แต่ Rights issue เป็นส่วนผสมระหว่าง "เวทมนตร์" กับ "เงินสด" เราจึงใช้ Bonus fraction เฉพาะช่วงเวลาก่อนหน้าที่จะมีการออกหุ้นเท่านั้นครับ
4. เริ่มต้นกับกำไรต่อหุ้นปรับลด (Diluted EPS)
นักลงทุนมักอยากรู้ "สถานการณ์ที่แย่ที่สุด" ว่าจะเป็นอย่างไรถ้าคนที่ มีสิทธิ ซื้อหุ้นตัดสินใจใช้สิทธินั้นขึ้นมาจริงๆ นี่คือสิ่งที่เรียกว่า Diluted EPS ครับ
เราจะพิจารณา หุ้นสามัญที่อาจเกิดขึ้นได้ (Potential Ordinary Shares) เช่น:
- หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds): หนี้ที่สามารถเปลี่ยนเป็นหุ้นได้
- สิทธิในการซื้อหุ้น (Share Options/Warrants): สิทธิในการซื้อหุ้นในราคาคงที่
ตรรกะ "ถ้าหากว่า...":
ถ้าหุ้นกู้แปลงสภาพเป็นหุ้น:
1. ตัวเศษ: บริษัทจะ ประหยัด ค่าใช้จ่ายดอกเบี้ย (หลังหักภาษี) ที่เคยต้องจ่าย ดังนั้นกำไรจะเพิ่มขึ้น
2. ตัวส่วน: จะมี จำนวนหุ้นเพิ่มขึ้น ในกองกลาง ดังนั้นจำนวนหุ้นจะเพิ่มขึ้น
รู้หรือไม่? ถ้าสถานการณ์สมมตินี้ทำให้ค่า EPS สูงขึ้น กว่า Basic EPS เราจะไม่นำมาคำนวณครับ! เราจะรายงานเฉพาะในกรณีที่มัน "ลดทอน (Dilute)" กำไรลงเท่านั้น ซึ่งกฎนี้เรียกว่า กฎการลดทอนกำไร (Anti-dilution rule) ครับ
5. ข้อผิดพลาดที่ควรระวัง
1. ลืมภาษี: เมื่อบวกดอกเบี้ยกลับเข้าไปในการคำนวณ Diluted EPS อย่าลืมคูณด้วย (1 - อัตราภาษี) ด้วยนะครับ เพราะรัฐบาลก็ต้องเก็บภาษีจากส่วนที่ประหยัดได้เหมือนกัน!
2. ระยะเวลาของการออกหุ้นปันผล: อย่าไปถ่วงน้ำหนักหุ้นปันผลจากวันที่ออกจริง ให้ทำเสมือนว่ามันมีอยู่ตั้งแต่วันที่ 1 ของปีเลยครับ
3. เงินปันผลหุ้นบุริมสิทธิ: หักออกเฉพาะจากตัวเศษเท่านั้น ห้ามนำหุ้นบุริมสิทธิไปรวมในตัวส่วน (จำนวนหุ้น) โดยเด็ดขาด
6. ตารางสรุปเพื่อการทบทวนด่วน
เหตุการณ์: ออกหุ้นใหม่แลกเงินสด
วิธีการ: ถ่วงน้ำหนักเวลาจากวันที่ออกหุ้น
เหตุการณ์: ออกหุ้นปันผล / แตกหุ้น
วิธีการ: ทำเสมือนว่าเกิดขึ้นตั้งแต่วันต้นงวดที่นำเสนอรายงาน (ปรับปรุงย้อนหลัง)
เหตุการณ์: การออกหุ้นเพิ่มทุน (Rights Issue)
วิธีการ: ใช้ Bonus Fraction (ราคาตลาด / TERP) สำหรับช่วงเวลาก่อนที่จะมีการออกหุ้น
เหตุการณ์: หนี้แปลงสภาพ (Diluted EPS)
วิธีการ: บวกดอกเบี้ยที่ประหยัดได้ (หลังภาษี) กลับเข้าไปที่ตัวเศษ; เพิ่มจำนวนหุ้นใหม่เข้าไปที่ตัวส่วน
ถ้ารู้สึกว่าตอนแรกมันยาก ไม่ต้องกังวลนะ! เรื่อง EPS คือการทำตามขั้นตอน ฝึกทำโจทย์ WANOS สักสองสามตาราง แล้วคุณจะเริ่มจับจังหวะได้เอง คุณทำได้อยู่แล้วครับ!