Capital asset pricing model (CAPM)

ยินดีต้อนรับสู่โลกของ CAPM!

สวัสดีครับ! วันนี้เราจะมาเจาะลึกเครื่องมือที่โด่งดังและมีประโยชน์ที่สุดตัวหนึ่งในการบริหารการเงิน นั่นคือ Capital Asset Pricing Model (CAPM) ถ้าคุณเคยสงสัยว่านักลงทุนตัดสินใจได้อย่างไรว่าเขาควรเรียกผลตอบแทนเท่าไหร่สำหรับความเสี่ยงที่เขารับไป คุณมาถูกที่แล้วครับ!

ในบทนี้ เราจะเน้นไปที่วิธีที่ CAPM ช่วยให้เราคำนวณ ต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้น (Cost of Equity - \(K_e\)) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการเข้าใจ โครงสร้างเงินทุน (Capital Structure) ของบริษัท เพราะก่อนที่บริษัทจะนำส่วนของผู้ถือหุ้นมาใช้เป็นแหล่งเงินทุน บริษัทจำเป็นต้องรู้ก่อนว่า "เงินทุน" ก้อนนี้มีต้นทุนเท่าไหร่ในมุมมองของความคาดหวังจากผู้ถือหุ้น

ถ้าเห็นสูตรแล้วรู้สึกกลัว ไม่ต้องกังวลไปนะครับ เราจะค่อยๆ ย่อยมันทีละส่วนจนคุณรู้สึกคุ้นเคยไปเอง!

1. ทำความเข้าใจเรื่องความเสี่ยง: กฎ "อย่าใส่ไข่ไว้ในตะกร้าใบเดียว"

ก่อนที่เราจะไปดูสูตร เราต้องเข้าใจก่อนว่า "ความเสี่ยง" ในมุมมองของ CAPM หมายถึงอะไร ในทางการเงิน เราแบ่งความเสี่ยงออกเป็นสองประเภท ดังนี้ครับ:

A. ความเสี่ยงที่ป้องกันได้ (Unsystematic Risk หรือ Specific Risk)

นี่คือความเสี่ยงที่เป็นเอกลักษณ์ของ บริษัทหรืออุตสาหกรรมใดอุตสาหกรรมหนึ่งโดยเฉพาะ ตัวอย่างเช่น การประท้วงหยุดงานในสายการบินแห่งหนึ่ง หรือเหตุการณ์ไฟไหม้คลังสินค้าของบริษัทเทคโนโลยีแห่งหนึ่ง
เคล็ดลับ: คุณสามารถกำจัดความเสี่ยงนี้ได้ด้วยการ กระจายการลงทุน (Diversification) (ถือหุ้นหลายๆ ตัว) หากคุณถือหุ้นของบริษัท 50 แห่ง เหตุการณ์ไฟไหม้ที่คลังสินค้าแห่งเดียวก็จะไม่ทำให้พอร์ตการลงทุนของคุณพังพินาศ

B. ความเสี่ยงที่ป้องกันไม่ได้ (Systematic Risk หรือ Market Risk)

นี่คือความเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อ ตลาดทั้งหมด ลองนึกถึงเหตุการณ์อย่างภาวะเศรษฐกิจถดถอยทั่วโลก, การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย หรือโรคระบาด
ประเด็นสำคัญ: คุณ ไม่สามารถ หลบเลี่ยงความเสี่ยงนี้ได้ด้วยการกระจายการลงทุน ไม่ว่าคุณจะถือหุ้นกี่ตัวก็ตาม ภาวะเศรษฐกิจถดถอยทั่วโลกย่อมส่งผลกระทบต่อหุ้นทุกตัวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

แนวคิดหลัก: CAPM ตั้งสมมติฐานว่านักลงทุนมีความฉลาดและได้กระจายการลงทุนเพื่อลดความเสี่ยงที่ป้องกันได้ออกไปหมดแล้ว ดังนั้น นักลงทุนจึงเรียกร้องผลตอบแทนเฉพาะความเสี่ยงที่ป้องกันไม่ได้ (Systematic Risk) เท่านั้น

สรุปสั้นๆ:

นักลงทุนจะไม่ได้รับ "ค่าตอบแทนพิเศษ" จากการรับความเสี่ยงที่สามารถหลีกเลี่ยงได้จากการกระจายการลงทุน พวกเขาจะได้รับค่าตอบแทนสำหรับความเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อทุกคนเท่านั้น

2. ค่าเบต้า (\(\beta\)): เครื่องวัดความอ่อนไหวของคุณ

ถ้า Systematic Risk คือ "ไข้หวัดของตลาด" ค่าเบต้า (Beta) ก็คือตัวบอกว่าบริษัทนั้นๆ "จาม" หนักแค่ไหนเมื่อตลาดเป็นหวัด

• \(\beta = 1.0\): บริษัทมีความเสี่ยงเท่ากับตลาดโดยเฉลี่ย ถ้าตลาดขึ้น 10% หุ้นตัวนี้ก็จะขึ้น 10%
• \(\beta > 1.0\): บริษัทมีความ ผันผวนสูงกว่า ตลาด (เช่น สินค้าฟุ่มเฟือย) ถ้าตลาดขึ้น 10% หุ้นตัวนี้อาจจะพุ่งไปถึง 15%
• \(\beta < 1.0\): บริษัทมีความ ผันผวนต่ำกว่า ตลาด (เช่น ซูเปอร์มาร์เก็ต หรือสาธารณูปโภค) ถ้าตลาดร่วง 10% หุ้นตัวนี้อาจจะลดลงเพียง 5%

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ลองนึกภาพเรือบนมหาสมุทร คลื่นเปรียบเสมือน "Market Risk" เรือสำราญขนาดใหญ่ (\(\beta < 1\)) แทบจะไม่ขยับตามคลื่น ในขณะที่เจ็ตสกีลำเล็ก (\(\beta > 1\)) จะพุ่งขึ้นลงไปกับทุกแรงกระเพื่อมของน้ำ!

3. สูตร CAPM: การคำนวณต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้น

เอาล่ะครับ มาประกอบร่างกัน สูตร CAPM จะคำนวณหา ผลตอบแทนที่คาดหวัง (ต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้น, \(K_e\)) ที่ผู้ถือหุ้นต้องการ:

\( K_e = R_f + \beta(R_m - R_f) \)

มาดูส่วนประกอบของสูตรกันครับ:

1. \(R_f\) (Risk-Free Rate): คือผลตอบแทนที่คุณได้รับโดยไม่มีความเสี่ยง (เช่น การซื้อพันธบัตรรัฐบาล) เป็นผลตอบแทน "ฐาน" ที่ทุกคนต้องได้

2. \(R_m\) (Market Return): ผลตอบแทนเฉลี่ยของตลาดหุ้นโดยรวม

3. \((R_m - R_f)\) (Equity Risk Premium): คือกำไร ส่วนเพิ่ม ที่นักลงทุนต้องการสำหรับการนำเงินออกจากพันธบัตรรัฐบาลที่ปลอดภัยมาลงทุนในตลาดหุ้นที่มีความเสี่ยง

4. \(\beta\) (Beta): ตัวคูณส่วนชดเชยความเสี่ยง โดยปรับตามระดับความเสี่ยงของบริษัทนั้นๆ เมื่อเทียบกับตลาด

ตัวอย่างทีละขั้นตอน:

สมมติว่าบริษัทแห่งหนึ่งมีค่า Beta เท่ากับ 1.2, อัตราผลตอบแทนที่ปราศจากความเสี่ยง (\(R_f\)) คือ 3% และผลตอบแทนตลาดเฉลี่ย (\(R_m\)) คือ 10%

ขั้นตอนที่ 1: หาค่าส่วนชดเชยความเสี่ยง (Risk Premium): \( (10\% - 3\%) = 7\% \)

ขั้นตอนที่ 2: ปรับตามระดับความเสี่ยงของบริษัท: \( 1.2 \times 7\% = 8.4\% \)

ขั้นตอนที่ 3: บวกด้วยผลตอบแทนฐานที่ปราศจากความเสี่ยง: \( 3\% + 8.4\% = 11.4\% \)

ผลลัพธ์: ต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้น (\(K_e\)) คือ 11.4%

ข้อผิดพลาดที่ควรระวัง: อ่านโจทย์ให้ดีนะครับ! ถ้าโจทย์บอกว่า "ส่วนชดเชยความเสี่ยง (Equity Risk Premium) คือ 7%" นั่นหมายความว่าค่า \((R_m - R_f)\) มาให้แล้ว อย่าเผลอนำ \(R_f\) ไปลบซ้ำอีก! แต่ถ้าโจทย์บอกว่า "ผลตอบแทนตลาด (Market Return) คือ 7%" นั่นคือค่า \(R_m\) ซึ่งคุณจะต้องนำ \(R_f\) ไปลบออกก่อนเสมอ

4. ทำไมเราต้องใช้ CAPM สำหรับแหล่งเงินทุน?

ในหลักสูตร HKICPA QP คุณจำเป็นต้องเข้าใจว่าบริษัทเลือกแหล่งเงินทุนระหว่างหนี้สินและส่วนของผู้ถือหุ้นอย่างไร CAPM ช่วยให้เราได้ ต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้นเชิงทฤษฎี

ข้อดีของ CAPM:
- พิจารณาเรื่อง systematic risk ซึ่งโมเดลอื่น (เช่น Dividend Growth Model) มองข้ามไป
- ถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายในการกำหนด "เกณฑ์ผลตอบแทนขั้นต่ำ (Hurdle rates)" สำหรับโครงการใหม่ๆ

ข้อจำกัด:
- ตั้งสมมติฐานว่าตลาดหุ้นนั้น "สมบูรณ์แบบ" (ทุกคนเข้าถึงข้อมูลเดียวกัน)
- ต้องพึ่งพา ค่า Beta ซึ่งอ้างอิงจากข้อมูลในอดีต ความเสี่ยงในอดีตไม่สามารถทำนายความเสี่ยงในอนาคตได้อย่างแม่นยำเสมอไป!
- เป็นเรื่องยากที่จะหาค่าที่แท้จริงของอัตราผลตอบแทนที่ปราศจากความเสี่ยง หรือผลตอบแทนตลาดในอนาคต

คุณทราบหรือไม่?

"อัตราผลตอบแทนที่ปราศจากความเสี่ยง" ในฮ่องกง มักอ้างอิงจากอัตราผลตอบแทนของตั๋วเงินคลังฮ่องกง (Exchange Fund Bills) เนื่องจากได้รับการค้ำประกันโดยรัฐบาลและถือว่ามีความปลอดภัยสูงมาก

5. เส้นตลาดหลักทรัพย์ (Security Market Line - SML)

หากคุณนำสูตร CAPM มาวาดกราฟ คุณจะได้สิ่งที่เรียกว่า Security Market Line:
- แกน y คือผลตอบแทนที่คาดหวัง (Expected Return)
- แกน x คือค่า Beta (\(\beta\))
- เส้นกราฟจะเริ่มต้นที่จุด \(R_f\) บนแกน y แล้วค่อยๆ ลาดขึ้น
- เมื่อ Beta เพิ่มขึ้น (ขยับไปทางขวา) ผลตอบแทนที่ต้องการก็จะเพิ่มขึ้น (ขยับขึ้น) มันเป็นความสัมพันธ์เชิงเส้นที่ดูง่ายมาก!

รายการตรวจสอบทบทวน

ก่อนจะไปต่อ ตรวจสอบให้มั่นใจว่าคุณตอบคำถามเหล่านี้ได้:

• คุณสามารถอธิบายความแตกต่างระหว่าง systematic risk และ unsystematic risk ได้หรือไม่? (ใบ้ให้: คุณจะหลบเลี่ยงความเสี่ยงแบบไหนได้?)
• ค่า Beta ที่ 0.8 บอกอะไรคุณเกี่ยวกับความเสี่ยงของบริษัท?
• คุณสามารถคำนวณค่า \(K_e\) ได้หรือไม่ หากโจทย์ให้ค่า \(R_f\), \(R_m\), และ \(\beta\) มา?
• ทำไม CAPM ถึงดีกว่าการดูแค่ประวัติการจ่ายเงินปันผลเพียงอย่างเดียว?

หัวใจสำคัญ: CAPM บอกเราว่าต้นทุนของส่วนของผู้ถือหุ้นขึ้นอยู่กับ systematic risk ของกิจกรรมในบริษัทนั้นๆ ยิ่งค่า Beta สูงเท่าไหร่ ผู้ถือหุ้นก็ยิ่งเรียกร้องผลตอบแทนสูงขึ้นเท่านั้น ส่งผลให้แหล่งเงินทุนนี้มีต้นทุนที่แพงขึ้นสำหรับบริษัท!

ไม่ต้องกังวลถ้าตอนนี้รู้สึกว่ามันยังดูเป็นนามธรรม ในขณะที่คุณเริ่มฝึกทำโจทย์จากข้อสอบเก่าๆ ความสัมพันธ์ระหว่างความเสี่ยงและผลตอบแทนจะชัดเจนขึ้นเองครับ คุณทำได้แน่นอน!