Source of profits

ยินดีต้อนรับสู่หัวใจสำคัญของภาษีอากรฮ่องกง: "แหล่งที่มา" ของกำไร

สวัสดีครับ! หากคุณกำลังเตรียมตัวสอบ HKICPA QP คุณคงเคยได้ยินมาว่าฮ่องกงใช้ ระบบภาษีแบบถิ่นที่อยู่ (Territorial Tax System) ซึ่งถือเป็นแนวคิดที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งที่คุณจะได้เรียนในวิชาภาษีอากร ถ้าพูดให้เข้าใจง่ายที่สุดคือ ฮ่องกงจัดเก็บภาษีเฉพาะกำไรที่ "มาจาก" ฮ่องกงเท่านั้น แต่เราจะตัดสินได้อย่างไรว่ากำไรนั้นมาจากไหนกันแน่? นั่นคือสิ่งที่เราจะมาเรียนรู้กันในบทนี้ครับ

ถ้าอ่านแล้วรู้สึกว่าต้องใช้กฎหมายเยอะในช่วงแรก ไม่ต้องกังวลนะครับ เราจะค่อยๆ ย่อยให้เป็นกฎง่ายๆ พร้อมตัวอย่างจากสถานการณ์จริง เมื่อจบบทนี้ คุณจะสามารถมองธุรกิจหนึ่งแล้วตอบได้ทันทีว่า "นี่คือรายได้จากแหล่งในฮ่องกง!" หรือ "นี่คือรายได้จากต่างประเทศ!"

1. หลักเกณฑ์สามประการ (The Three-Limb Test)

ก่อนที่เราจะไปดูเรื่องแหล่งที่มาของรายได้ เราต้องไม่ลืม มาตรา 14 (Section 14) แห่งกฎหมายภาษีอากร (Inland Revenue Ordinance - IRO) ซึ่งการที่บริษัทหนึ่งจะถูกเรียกเก็บภาษีเงินได้กำไร (Profits Tax) ได้นั้น ต้องเข้าเงื่อนไข (Limb) ครบทั้ง 3 ข้อ ดังนี้ครับ:
1. บุคคลนั้นต้องประกอบ การค้า วิชาชีพ หรือธุรกิจ ในฮ่องกง;
2. กำไรนั้นต้องมาจากธุรกิจ การค้า หรือวิชาชีพดังกล่าว; และ
3. กำไรนั้นต้อง เกิดขึ้นในหรือได้มาจาก (arise in or derive from) ฮ่องกง

ทบทวนสั้นๆ: แม้ว่าบริษัทจะมีสำนักงานใหญ่โตตั้งอยู่ในย่านเซ็นทรัล (เข้าเงื่อนไขที่ 1) แต่ถ้าเงินที่พวกเขาได้รับนั้น "มาจาก" ลอนดอนจริงๆ (ไม่เข้าเงื่อนไขที่ 3) พวกเขาก็อาจไม่ต้องเสียภาษีฮ่องกงสำหรับกำไรส่วนนั้นครับ!

2. "หลักการแนวทางกว้างๆ" (The Broad Guiding Principle)

แล้วผู้พิพากษาและกรมสรรพากร (IRD) ตัดสินเรื่องแหล่งที่มาของรายได้อย่างไร? พวกเขาใช้ หลักการแนวทางกว้างๆ (Broad Guiding Principle) ซึ่งวางรากฐานมาจากคดีดังอย่าง Hang Seng Bank และ HK-TVB ครับ

หลักการนี้เรียบง่ายมาก: ให้ดูว่าผู้เสียภาษีทำอะไรเพื่อที่จะได้รับกำไรก้อนนั้น และพวกเขาทำสิ่งนั้นที่ไหน

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ลองนึกถึงชาวประมงครับ ถ้าเขานั่งอยู่บนท่าเรือในฮ่องกง แต่โยนแหออกไปในน่านน้ำสากลเพื่อจับปลา "กำไร" (ตัวปลา) นั้นมาจากที่ไหน? ศาลจะเน้นไปที่ การกระทำในการจับปลา ไม่ใช่แค่ที่อยู่ที่อาศัยของชาวประมงคนนั้น

ข้อควรจำ:

เราจะไม่สนใจกิจกรรม "เบื้องต้น" (preparatory activities) แต่เราจะมุ่งเน้นไปที่ การดำเนินงานหลัก (core operations) ที่สร้างกำไรนั้นขึ้นมาจริงๆ

3. กำไรจากการค้า (การซื้อและขายสินค้า)

นี่คือหัวข้อที่ออกสอบบ่อยที่สุดครับ สำหรับธุรกิจการค้า IRD มักจะดูว่า สัญญาการซื้อและสัญญาการขาย นั้นถูกเจรจาและตกลงกันที่ไหน

"การทดสอบการดำเนินงาน" (Operations Test) สำหรับนักค้า:
1. หาผู้จัดหาสินค้า (Supplier) และระบุตัวตนที่ไหน?
2. เจรจาราคาและเงื่อนไขต่างๆ ที่ไหน?
3. เซ็นสัญญา (ตกลงทำสัญญา) ที่ไหน?
4. จัดเก็บหรือส่งสินค้าจากที่ไหน?

สถานการณ์ทั่วไป:
- ต้องเสียภาษี 100%: หากทั้งสัญญาซื้อและสัญญาขายถูกเจรจา/เซ็นในฮ่องกง
- ไม่ต้องเสียภาษี 100% (Offshore): หากทั้งสองสัญญาถูกเจรจา/เซ็นนอกฮ่องกง
- ความเชื่อผิดๆ เรื่อง "50:50": ระวังให้ดี! สำหรับธุรกิจการค้า โดยปกติแล้วจะเป็นแบบ "ได้อย่างเสียอย่าง" (all or nothing) จะไม่มีการแบ่งสัดส่วน 50:50 สำหรับกำไรจากการค้า เว้นแต่จะเป็นกรณีการผลิตที่มีเงื่อนไขเฉพาะเจาะจงเท่านั้น

คุณทราบหรือไม่? การใช้โทรศัพท์หรืออีเมลจากสำนักงานในฮ่องกงเพื่อปิดการขาย มักถูกมองว่าการเจรจาเกิดขึ้นในฮ่องกงนะครับ!

4. กำไรจากการผลิต

การผลิตมีความแตกต่างออกไป แหล่งที่มาของรายได้โดยทั่วไปคือ สถานที่ที่ผลิตสินค้า อย่างไรก็ตาม บริษัทฮ่องกงหลายแห่งมีโรงงานอยู่ในจีนแผ่นดินใหญ่ ซึ่งมีรูปแบบหลักๆ 2 ประเภทที่คุณต้องทราบดังนี้ครับ:

A. การรับจ้างผลิต (Contract Processing - แบ่ง 50:50)

กรณีนี้คือบริษัทฮ่องกงเป็นผู้จัดหาวัตถุดิบและเครื่องจักรให้กับโรงงานในจีน ส่วนหน่วยงานในจีนจัดหาแรงงานและสถานที่ เนื่องจากบริษัทฮ่องกงมีส่วนร่วมอย่างมากในกระบวนการผลิต (การควบคุมดูแล, การออกแบบ, การจัดหาวัตถุดิบ) IRD จึงอนุญาตให้ แบ่งสัดส่วนกำไร 50:50

\( \text{Taxable Profit} = \text{Total Manufacturing Profit} \times 50\% \)

B. การนำเข้าเพื่อผลิต (Import Processing - 100% หรือ 0%)

ในกรณีนี้ บริษัทฮ่องกงเพียงแค่ซื้อสินค้าสำเร็จรูปจากโรงงานแยกต่างหากในจีน บริษัทฮ่องกงไม่ได้เป็นเจ้าของเครื่องจักรและไม่ได้บริหารจัดการคนงาน กรณีนี้จะถูกปฏิบัติเหมือน กำไรจากการค้า (Trading Profits) ถ้าบริษัทฮ่องกงขายสินค้าจากฮ่องกง ก็ต้องเสียภาษี 100% แต่ถ้าทำทุกอย่างนอกฮ่องกง ก็ไม่ต้องเสียภาษีเลย (0%)

ข้อควรจำ:

ในการ รับจ้างผลิต (Contract Processing) คุณจะได้ส่วนลดภาษี 50% แต่ในการ นำเข้าเพื่อผลิต (Import Processing) ส่วนใหญ่มักจะเป็นแบบได้อย่างเสียอย่าง (all or nothing)

5. รายได้จากบริการและค่าสิทธิ (Royalties)

รายได้จากบริการ: แหล่งที่มาคือ สถานที่ที่มีการให้บริการจริง หากคุณเป็นที่ปรึกษาและบินไปโตเกียวเพื่อนำเสนองาน รายได้ส่วนนั้นถือเป็นแหล่งนอกฮ่องกง แต่ถ้าคุณทำงานที่โต๊ะทำงานของคุณในย่านหว่านไจ๋ รายได้นั้นก็ถือเป็นแหล่งในฮ่องกงครับ

รายได้จากค่าเช่า: อันนี้ง่ายมาก! แหล่งที่มาคือ สถานที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้นๆ หากแฟลตอยู่ในเกาลูน ค่าเช่าก็ต้องเสียภาษีในฮ่องกง แต่ถ้าแฟลตอยู่ในลอนดอน ก็ไม่ต้องเสียครับ

รายได้จากค่าสิทธิ (Royalty): โดยปกติ แหล่งที่มาคือ สถานที่ที่มีการนำทรัพย์สินทางปัญญา (IP) ไปใช้ หากบริษัทฮ่องกงเป็นเจ้าของเครื่องหมายการค้า และบริษัทในสหรัฐอเมริกาจ่ายเงินเพื่อนำไปใช้ในนิวยอร์ก แหล่งที่มาก็คือสหรัฐอเมริกาครับ

6. รายได้จากดอกเบี้ย (การทดสอบการจัดหาเงินสินเชื่อ - Provision of Credit Test)

สำหรับธุรกิจส่วนใหญ่ (ที่ไม่ใช่ธนาคาร) แหล่งที่มาของรายได้จากดอกเบี้ยจะตัดสินด้วย การทดสอบการจัดหาเงินสินเชื่อ (Provision of Credit Test) ซึ่งดูว่า เงินนั้นถูกทำให้ผู้กู้สามารถเข้าถึงได้เป็นครั้งแรกที่ไหน

ตัวอย่าง: หากบริษัทฮ่องกงให้เพื่อนในออสเตรเลียยืมเงิน โดยการโอนเงินจากบัญชีธนาคารในฮ่องกงไปยังบัญชีธนาคารในออสเตรเลีย "การจัดหาเงินสินเชื่อ" มักเกิดขึ้น ณ ที่ที่เงินถูกปล่อยออกไป จุดนี้อาจมีความซับซ้อน ดังนั้นให้คอยตรวจสอบเสมอว่าสัญญาเงินกู้ระบุว่าเงินนั้นถูก "จัดหาให้" ที่ไหนครับ

7. ข้อผิดพลาดทั่วไปที่ควรหลีกเลี่ยง

1. ความเข้าใจผิดเรื่อง "การบันทึกบัญชี" (Booking): เพียงเพราะกำไรถูก "บันทึก" ในสมุดบัญชีที่ฮ่องกง ไม่ได้แปลว่ามีแหล่งที่มาในฮ่องกง เราดูที่ การดำเนินงาน ไม่ใช่รายการทางบัญชีครับ
2. ความเข้าใจผิดเรื่อง "การจ่ายเงิน" (Payment): สถานที่ที่มีการจ่ายเงิน (เช่น ธนาคารในฮ่องกง) ไม่ใช่ แหล่งที่มาของรายได้ แหล่งที่มาคือ *กิจกรรม* ที่ทำให้ได้รับเงินนั้นมา
3. ความเข้าใจผิดเรื่อง "สำนักงาน" (Office): การมีสำนักงานในฮ่องกงทำให้คุณเข้าเงื่อนไขที่ 1 (การประกอบธุรกิจ) แต่ไม่ได้ทำให้กำไรทั้งหมดของคุณต้องเสียภาษีโดยอัตโนมัติ (เงื่อนไขที่ 3)

สรุปทบทวนสั้นๆ

การค้า: ดูว่าสัญญาซื้อและขายเจรจาและตกลงกันที่ไหน
การผลิต: ดูที่ตั้งของโรงงาน แบ่ง 50:50 หากเป็น "การรับจ้างผลิต" (Contract Processing)
บริการ: ดูว่าพนักงานปฏิบัติงานจริงที่ไหน
ดอกเบี้ย: ดูว่าเงินถูกทำให้ผู้กู้เข้าถึงได้ที่ไหน (การจัดหาเงินสินเชื่อ)
ค่าเช่า: ดูว่าที่ดิน/อาคารตั้งอยู่ที่ไหน

สู้ต่อไปนะครับ! แนวคิดเรื่อง "แหล่งที่มา" (Source) คือรากฐานของทุกอย่างในภาษีอากรฮ่องกง เมื่อคุณเชี่ยวชาญ "หลักการแนวทางกว้างๆ" แล้ว กฎข้ออื่นๆ ที่เหลือก็จะเริ่มสมเหตุสมผลและเข้าใจได้ง่ายขึ้นแน่นอน!