文の文法1（文法形式の判断）: ไวยากรณ์ระดับประโยค 1 (การตัดสินใจเลือกรูปไวยากรณ์)

ใน N4 พาร์ท 文の文法1（文法形式の判断） ข้อสอบจะวัดความสามารถของคุณในการตัดสินใจว่ารูปไวยากรณ์ใดเหมาะสมกับโครงสร้างประโยคมากที่สุด ในระดับ N5 คุณได้เรียนรู้รูปสุภาพขั้นพื้นฐานและการเปลี่ยนรูป て/ない/た มาแล้ว ส่วนข้อสอบ N4 จะกำหนดให้ต้องเลือกโครงสร้างประโยคสำคัญต่างๆ ได้แก่: รูปสามารถ ("ทำได้"), รูปถูกกระทำ ("ถูกกระทำ"), รูปให้ทำ ("ทำให้/ยอมให้ทำ"), รูปถูกกระทำเชิงบังคับ ("ถูกบังคับให้ทำ"), รูปชักชวน/ตั้งใจ ("ทำกันเถอะ / ตั้งใจจะ..."), รูปเงื่อนไขทั้ง 4 รูป (と・ば・たら・なら) และระบบการให้และการรับ

ข้อสอบทดสอบอย่างไร: ใน 問題1 แต่ละข้อจะมีโจทย์ประโยคที่มีช่องว่างเพียงช่องเดียวพร้อมตัวเลือก 4 ตัว ตัวลวงมักจะมาในรูปการผันที่ใกล้เคียงกัน, การเชื่อมต่อของคำช่วยกริยา หรือกริยาบอกทิศทาง ซึ่งทำให้คุณต้องวิเคราะห์การกำกับของคำช่วย, บริบท และมุมมองของผู้พูดเพื่อเลือกรูปไวยากรณ์ที่เหมาะสมกับประโยคนั้นๆ

1. รูปสามารถ (Potential Form): ใช้ できる กับทุกอย่าง

กลุ่มกฎตัวอย่าง
กลุ่ม 1เปลี่ยนเสียงท้าย -u เป็น -eru書く→書ける, 飲む→飲める, 買う→買える
กลุ่ม 2ตัด る เติม られる食べる→食べられる, 見る→見られる
ไม่ปกติ—する→できる, 来る→来られる（こられる）
  • คำช่วยของกรรมในรูปนี้นิยมใช้ が: 漢字が読めます。(อ่านคันจิออก) (ได้ยิน を บ้างเช่นกัน แต่ข้อสอบมักนิยม が)
  • อีกวิธีหนึ่ง: รูปพจนานุกรม＋ことができる — 漢字を読むことができます (ดูเป็นทางการกว่า ความหมายเหมือนกัน)
  • ความหมายครอบคลุมทั้งความสามารถและความเป็นไปได้: この店で切符が買えます (ซื้อตั๋วที่ร้านนี้ได้)

2. รูปถูกกระทำ (Passive): 〜（ら）れる

กลุ่มกฎตัวอย่าง
กลุ่ม 1เปลี่ยนเสียงท้าย -u เป็น -a แล้วเติม れる読む→読まれる, 言う→言われる
กลุ่ม 2ตัด る เติม られるほめる→ほめられる
ไม่ปกติ—する→される, 来る→来られる

มี 2 รูปแบบที่ออกสอบทั้งคู่:

  • รูปถูกกระทำโดยตรง (Direct passive): 先生にほめられました。(ฉันถูกคุณครูชม — ผู้กระทำจะใช้คำช่วย に)
  • รูปถูกกระทำเชิงลบ/ได้รับความเดือดร้อน (Suffering passive) (ลักษณะเฉพาะของภาษาญี่ปุ่น คือมีบางอย่างเกิดขึ้นกับคุณและคุณไม่แฮปปี้): 雨に降られて、服がぬれた。(ฉันถูกฝนตกใส่จนเสื้อผ้าเปียก) 隣の人にたばこを吸われた。(ฉันถูกคนข้างๆ สูบบุหรี่ใส่ — ถือว่าเป็นความเดือดร้อนของเรา)

⚠ จุดระวังในกลุ่ม 2: 食べられる เป็นได้ทั้งรูปสามารถและรูปถูกกระทำ — รูปเหมือนกันเป๊ะ! ต้องดูบริบทและคำช่วยเป็นตัวตัดสิน: 私は納豆が食べられる (กินนัตโตะได้ — สามารถ); ケーキを弟に食べられた (เค้กถูกน้องชายกิน — เดือดร้อน!) ข้อสอบชอบทดสอบจุดกำกวมนี้มาก ให้สังเกตว่าใครมี に กำกับอยู่ และมีคนได้รับความเดือดร้อนหรือไม่

3. รูปให้ทำ (Causative): 〜（さ）せる

กลุ่มกฎตัวอย่าง
กลุ่ม 1เปลี่ยนเสียงท้าย -u เป็น -a แล้วเติม せる行く→行かせる, 飲む→飲ませる
กลุ่ม 2ตัด る เติม させる食べる→食べさせる
ไม่ปกติ—する→させる, 来る→来させる
  • บังคับให้ทำ: 母は弟に野菜を食べさせた。(แม่บังคับให้น้องกินผัก)
  • อนุญาตให้ทำ: 子どもを公園で遊ばせた。(ให้เด็กๆ เล่นที่สวนสาธารณะ) — บริบทจะเป็นตัวแยกความหมายว่าบังคับหรืออนุญาต
  • รูปขอร้องอย่างถ่อมตนที่สร้างจากรูปนี้: 〜させてください "โปรดอนุญาตให้ฉัน...": 今日は早く帰らせてください。(วันนี้ขอให้ฉันกลับเร็วหน่อยเถอะ) นี่เป็นรูปแบบสำคัญที่ออกสอบและใช้ได้จริง

และรูปสองชั้น รูปถูกกระทำเชิงบังคับ (Causative-passive) 〜させられる — "ถูกบังคับให้ทำ (อย่างไม่เต็มใจ)": 母に部屋を掃除させられた。(ฉันถูกแม่บังคับให้ทำความสะอาดห้อง) สร้างรูปตามลำดับ: 掃除する→させる→させられる ถ้าประโยคสะท้อนถึงการถูกผู้มีอำนาจสั่งให้ทำบางอย่าง นี่คือรูปไวยากรณ์ที่คุณต้องใช้ครับ

4. รูปชักชวน/ตั้งใจ (Volitional): 〜（よ）う

กลุ่มกฎตัวอย่าง
กลุ่ม 1เปลี่ยนเสียงท้าย -u เป็น -ō (เสียงยาว)行く→行こう, 飲む→飲もう
กลุ่ม 2ตัด る เติม よう食べる→食べよう, 見る→見よう
ไม่ปกติ—する→しよう, 来る→来よう（こよう）

รูปธรรมดาแปลว่า "ทำกันเถอะ / ฉันจะทำ...": もう遅いから、帰ろう。(สายแล้ว กลับกันเถอะ) และรูปแบบที่พบบ่อยคือ 〜(よ)うと思う "กำลังคิดว่าจะทำ...": 週末は映画を見ようと思います。(ความตั้งใจในปัจจุบัน — ดูนุ่มนวลกว่า 〜つもり) คำสั่งที่เกี่ยวข้อง: 〜なさい (คำสั่งจากพ่อแม่/ครู: 早く寝なさい) และรูปห้าม 〜な (ห้ามแบบห้วนๆ: 入るな)

5. เงื่อนไขทั้ง 4: と・ば・たら・なら

การแยกแยะรูปไวยากรณ์คลาสสิกที่มักถูกทดสอบในข้อสอบ:

รูปบุคลิก/การใช้งานตัวอย่างข้อจำกัด
とกฎอัตโนมัติ: เมื่อมี A เกิดขึ้น B จะตามมาเสมอ春になると、桜が咲く。／このボタンを押すと、ドアが開く。B ห้ามเป็นประโยคขอร้อง/คำสั่ง/ชักชวน ✗押すと、開けてください
ばสมมติฐานเชิงตรรกะ: ถ้า A (เน้นที่เงื่อนไข)安ければ、買います。／分からなければ、聞いてください。วิธีสร้าง: 買う→買えば, 高い→高ければ, する→すれば
たらครอบจักรวาล: ถ้า/เมื่อ/หลังจากที่ A เกิดขึ้น駅に着いたら、電話してください。／雨が降ったら、中止です。ใช้ได้กว้างที่สุด — ถ้าไม่แน่ใจ たら คือคำตอบที่ปลอดภัยที่สุด
ならเชิงบริบท: ถ้าพูดถึงเรื่อง A / ถ้าหมายถึง A ละก็...京都へ行くなら、秋がいいですよ。ใช้ตอบสนองสิ่งที่อีกฝ่ายพูด; ให้คำแนะนำในหัวข้อนั้นๆ

ข้อเปรียบเทียบมาตรฐาน: と สำหรับผลลัพธ์ตามธรรมชาติหรือกลไกอัตโนมัติ (ตู้กดน้ำ, ฤดูกาล); なら โดดเด่นเป็นพิเศษในการให้ "คำแนะนำเกี่ยวกับแผนของอีกฝ่าย" (行くなら…がいい); たら ใช้จัดการกับลำดับเหตุการณ์ ("เมื่อถึงที่นั่น...") ถ้าประโยคย่อย B เป็นคำสั่งหรือขอร้อง と จะใช้ไม่ได้; ถ้าประโยคย่อย A เป็นหัวข้อที่อีกฝ่ายพูดออกมา なら จะเหมาะสมที่สุดครับ

6. การให้และการรับ: สามเหลี่ยมความสัมพันธ์

กริยา 3 ตัว กับมุมกล้อง 3 มุมที่มองเรื่องการช่วยเหลือ/ทำความดีต่อกัน ก่อนอื่นให้ดูเวอร์ชันที่เป็นกรรมตรง แล้วค่อยดูเวอร์ชันรูป て:

กริยามุมมองตัวอย่าง
あげるฉัน/พวกเราให้คนอื่นออกไป (หรือ A ให้ B)友達に本を貸してあげました。(ฉันให้ยืมหนังสือเพื่อช่วยเหลือเพื่อน)
くれるคนอื่นให้เข้ามาหาฉัน/พวกเรา姉が宿題を手伝ってくれた。(พี่สาวใจดีช่วยทำการบ้านให้ฉัน)
もらうฉัน/พวกเราได้รับ; ประธาน = ผู้รับ先生に作文を直してもらいました。(ฉันให้ครูแก้บทความให้)
  • การทดสอบทิศทาง: ความหวังดีนั้นไหลเข้าหาฝั่งของผู้พูดหรือไม่? → くれる／もらう. ถ้าไหลออกไป? → あげる. ประธานของ もらう คือ "ผู้รับ"; ประธานของ くれる คือ "ผู้ให้"
  • ภาษาพูดสำหรับผู้ที่สถานะต่ำกว่า: 〜てやる (ใช้กับสัตว์เลี้ยง, พืช, น้อง): 犬にえさを買ってやった。(ซื้ออาหารให้สุนัข)
  • รูปขอร้องอย่างสุภาพ: 〜ていただけませんか "รบกวนช่วย...ให้หน่อยได้ไหม": もう一度説明していただけませんか。(いただく เป็นรูปถ่อมตัวของ もらう)
  • สูตรสำเร็จคำขอบคุณ: 〜てくれてありがとう — 手伝ってくれてありがとう。(ขอบคุณที่ช่วยนะ)

รูปแบบตัวลวงของข้อสอบ: การสลับมุมมอง くれる/あげる — 友達が私に本を貸して（あげた✗／くれた○） การกระทำใดๆ ที่ส่งตรงเข้าหา "ฉัน" ต้องใช้ くれる หรือ もらう เท่านั้น

7. คู่กริยาสกรรมกริยาและอกรรมกริยา (他動詞・自動詞)

N4 กำหนดให้ต้องแยกแยะระหว่าง ใครบางคนลงมือกระทำ (を＋สกรรมกริยา/他動詞) เทียบกับ เหตุการณ์เกิดขึ้นเอง (が＋อกรรมกริยา/自動詞)

を＋สกรรมกริยา (ทำ)が＋อกรรมกริยา (เกิดขึ้น)
開ける (เปิดมัน)開く (มันเปิดออกเอง)
閉める (ปิดมัน)閉まる (มันปิดเอง)
つける (เปิดไฟ)つく (ไฟติด)
消す (ปิดไฟ)消える (ไฟดับ)
始める (เริ่มทำ)始まる (เริ่มขึ้นเอง)
止める (หยุดมัน)止まる (มันหยุดเอง)
入れる (ใส่เข้าไป)入る (เข้าไป)
出す (เอาออกไป)出る (ออกไป)
落とす (ทำตก)落ちる (ตก/ร่วง)
壊す (ทำพัง)壊れる (มันพัง)
直す (ซ่อมแซม)直る (ซ่อมเสร็จ/หายดี)
見つける (หาเจอ)見つかる (ถูกพบ/หาเจอได้)
決める (ตัดสินใจ)決まる (ถูกกำหนด/ได้ข้อสรุป)
変える (เปลี่ยนมัน)変わる (มันเปลี่ยนไป)

เมื่อนำมารวมกับการบอกสภาพ (aspect) จะทำให้เกิดการเปรียบเทียบสามระดับที่สำคัญ: 窓を開けます (ฉันเปิดหน้าต่าง) / 窓が開いています (หน้าต่างเปิดค้างอยู่) / 窓が開けてあります (มีคนตั้งใจเปิดหน้าต่างทิ้งไว้) คำช่วยหน้าช่องว่างจะบ่งบอกกลุ่มกริยา ในขณะที่บริบทจะชี้ชัดว่ามีผู้กระทำที่จงใจทำสิ่งนั้นไว้หรือไม่

8. หน้าที่และความจำเป็น

การแสดงความจำเป็นหรือหน้าที่หลักๆ จะอยู่ที่ 〜なければいけない／〜なければならない: もう帰らなければなりません。(ต้องกลับแล้ว) รูปย่อในภาษาพูดที่ได้ยินบ่อยในการฟัง ได้แก่ 〜なきゃ (帰らなきゃ) และ 〜なくちゃ (行かなくちゃ) สำนวนที่เกี่ยวข้องรวมถึง 〜必要がある: 早めに予約する必要があります。(จำเป็นต้องจองล่วงหน้า)

9. การตัดสินใจเลือกรูปไวยากรณ์ — ตัวอย่างโจทย์

子どものとき、母に毎日ピアノを（　）。
① 練習しました ② 練習させました ③ 練習させられました ④ 練習されました → ③: ถูกแม่บังคับ + เป็นการกระทำที่ทำด้วยความไม่เต็มใจ = รูปถูกกระทำเชิงบังคับ (causative-passive)

この字は小さくて（　）にくいです。
① 読む ② 読み ③ 読んで ④ 読ま → ②: กฎการเชื่อมต่อกำหนดให้ใช้กริยารูป ます-stem หน้า 〜にくい

母の日に、娘が晩ご飯を作って（　）。
① あげました ② くれました ③ もらいました ④ やりました → ②: ความหวังดีไหลเข้าสู่ครอบครัว/ผู้พูด และประธานทางไวยากรณ์คือผู้ให้ (ลูกสาว)

สรุปและประเด็นสำคัญ

  • 文の文法1（文法形式の判断） เน้นการเลือกการผันรูปไวยากรณ์หรือโครงสร้างการทำงานที่เหมาะสมเพื่อเติมเต็มประโยคให้ถูกต้องแม่นยำ
  • การผันกริยาหลัก: สามารถ (書ける, กรรมมักใช้ が), ถูกกระทำ (ตรง + ได้รับความเดือดร้อน: 雨に降られた), ให้ทำ (บังคับ/อนุญาต: させてください), ถูกกระทำเชิงบังคับ (させられる) และรูปชักชวน/ตั้งใจ (行こう, 〜(よ)うと思う)
  • ความกำกวมของกริยากลุ่ม 2: られる เป็นได้ทั้งรูปสามารถและรูปถูกกระทำ; คำช่วยและบริบทจะเป็นตัวชี้ขาด
  • เงื่อนไข: と (ผลลัพธ์ตามธรรมชาติ/อัตโนมัติ; ประโยค B ห้ามเป็นคำขอร้อง), ば (เงื่อนไขเชิงสมมติฐาน), たら (ถ้า/เมื่อ ทั่วไป; ใช้งานได้กว้างที่สุด), なら (เชิงบริบท / ให้คำแนะนำเกี่ยวกับแผนที่พูดถึง)
  • ทิศทางการให้และรับ: あげる (ไหลออกไปหาคนอื่น), くれる (ไหลเข้าหาผู้พูด/คนกลุ่มเรา), もらう (ผู้รับเป็นประธาน); คำขอร้องที่สุภาพ = 〜ていただけませんか
  • คู่สกรรมกริยาและอกรรมกริยา: を＋他動詞 vs が＋自動詞 (開ける/開く) — ตรวจสอบคำช่วยและการมีเจตนาของผู้กระทำเพื่อเลือกรูปที่ถูกต้อง
  • หน้าที่ความจำเป็น: 〜なければいけない / 〜なければならない; และจดจำรูปภาษาพูดอย่าง なきゃ / なくちゃ ให้ได้ครับ