Cost of equity

ยินดีต้อนรับสู่บทเรียนเรื่องต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (Cost of Equity)!

สวัสดีครับ! เรากำลังก้าวเข้าสู่หัวใจสำคัญส่วนหนึ่งของ Section A: การจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการลงทุน (Financing Capital Projects) ถ้าคุณเคยสงสัยว่าบริษัทตัดสินใจอย่างไรว่าโครงการหนึ่งโครงการนั้น "คุ้มค่า" หรือไม่ คำตอบมักจะเริ่มต้นที่ตรงนี้ครับ

ต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (\(K_e\)) คือผลตอบแทนที่ผู้ถือหุ้นคาดหวังว่าจะได้รับจากการนำเงินมาลงทุนในบริษัท เนื่องจากผู้ถือหุ้นเป็นกลุ่มที่รับความเสี่ยงสูงที่สุด (พวกเขาเป็นกลุ่มสุดท้ายที่จะได้รับเงินหากบริษัทมีปัญหา) พวกเขาจึงคาดหวังผลตอบแทนที่เหมาะสม สำหรับบริษัทแล้ว "ผลตอบแทน" นี้ถือเป็นต้นทุนอย่างหนึ่ง ไม่ต้องกังวลหากฟังดูเป็นนามธรรมเกินไปในช่วงแรกนะครับ เราจะค่อยๆ ย่อยมันออกมาเป็นขั้นตอนที่เข้าใจง่ายกัน!

1. ทำความเข้าใจต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (\(K_e\))

ลองจินตนาการว่าต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้นเปรียบเสมือน "เกณฑ์ขั้นต่ำ (Hurdle rate)" หากบริษัทต้องการเริ่มโครงการใหม่โดยใช้เงินจากผู้ถือหุ้น โครงการนั้นจะต้องสร้างผลตอบแทนได้ไม่ต่ำกว่า \(K_e\) เพื่อรักษาใจผู้ถือหุ้นเอาไว้ ถ้าโครงการทำกำไรได้น้อยกว่านั้น ผู้ถือหุ้นก็อาจจะถอนเงินไปลงทุนที่อื่นแทนครับ

แนวคิดสำคัญ: ต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น ไม่ใช่ ภาระผูกพันตามกฎหมายที่ตายตัวเหมือนดอกเบี้ยเงินกู้ธนาคาร แต่มันคือ "ต้นทุนค่าเสียโอกาส (Opportunity cost)" ซึ่งก็คือผลตอบแทนที่ผู้ถือหุ้นควรจะได้รับหากนำเงินไปลงทุนที่อื่นภายใต้ระดับความเสี่ยงที่เท่ากันครับ

ทบทวนสั้นๆ: ทำไมเราต้องคำนวณ \(K_e\)?

1. เพื่อใช้คำนวณ ต้นทุนเงินทุนถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก (WACC)
2. เพื่อใช้เป็นอัตราคิดลด (Discount rate) สำหรับการประเมินโครงการลงทุนใหม่ๆ

2. วิธีที่ 1: แบบจำลองการประเมินมูลค่าเงินปันผล (Dividend Valuation Model - DVM)

แบบจำลอง DVM ตั้งสมมติฐานว่า มูลค่าหุ้น ณ ปัจจุบัน คือ มูลค่าปัจจุบัน (Present value) ของเงินปันผลในอนาคตทั้งหมด เราสามารถปรับสมการนี้เพื่อหาต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้นได้ดังนี้ครับ

ก. แบบจำลอง DVM กรณีเงินปันผลคงที่ (ไม่มีการเติบโต)

หากบริษัทจ่ายเงินปันผลเท่าเดิมทุกปีตลอดไป สูตรจะง่ายมากครับ:

\( K_e = \frac{D}{P_0} \)

โดยที่:
\(D\) = เงินปันผลต่อปีที่จ่ายคงที่
\(P_0\) = ราคาตลาดปัจจุบันของหุ้น (แบบไม่รวมเงินปันผล หรือ ex-dividend)

ข. แบบจำลอง DVM กรณีเงินปันผลเติบโตคงที่ (Gordon Growth Model)

ในโลกความเป็นจริง ผู้ถือหุ้นมักคาดหวังให้เงินปันผลเติบโตขึ้นตามกาลเวลา ทำให้สูตรมีความละเอียดขึ้นเล็กน้อย:

\( K_e = \frac{D_1}{P_0} + g \) หรือ \( K_e = \frac{D_0(1+g)}{P_0} + g \)

โดยที่:
\(D_0\) = เงินปันผลที่ เพิ่งจ่ายไป (ณ วันนี้)
\(D_1\) = เงินปันผลที่คาดว่าจะได้รับใน อีกหนึ่งปีข้างหน้า
\(g\) = อัตราการเติบโตของเงินปันผลต่อปีแบบคงที่
\(P_0\) = ราคาตลาดปัจจุบัน (แบบไม่รวมเงินปันผล)

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง:

ต้องตรวจสอบเสมอว่าราคาที่โจทย์ให้มาเป็นแบบ "cum-div" (รวมเงินปันผล) หรือ "ex-div" (ไม่รวมเงินปันผล) ถ้าเป็น "cum-div" คุณ ต้อง นำเงินปันผลที่จะจ่ายออกไปลบออกจากราคาหุ้นก่อนนำมาแทนค่าในสูตรนะครับ เราจะใช้แค่ราคา "ex-div" ในการคำนวณเท่านั้น!

3. เราจะหาอัตราการเติบโต (\(g\)) ได้อย่างไร?

ถ้าโจทย์ในข้อสอบไม่ได้ให้ "\(g\)" มาโดยตรง คุณมี 2 วิธีในการหาค่านี้ครับ:

วิธี A: วิธีการสะสมกำไร (Retention Method หรือ Gordon’s Growth)

วิธีนี้ตั้งสมมติฐานว่าการเติบโตมาจากการที่บริษัทเก็บกำไรไว้และนำไปลงทุนต่อ

\( g = b \times r \)

โดยที่:
\(b\) = อัตราส่วนการเก็บกำไรไว้ (Retention ratio) (ร้อยละของกำไรที่บริษัทไม่ได้จ่ายออกเป็นเงินปันผล)
\(r\) = อัตราผลตอบแทนจากการลงทุนใหม่ (Return on new investment) (มักให้มาเป็นผลตอบแทนจากเงินทุนที่ใช้ไป หรือ ROCE)

ตัวอย่าง: ถ้าบริษัทเก็บกำไรไว้ 40% และได้รับผลตอบแทนจากโครงการใหม่ 10% ดังนั้น \(g = 0.40 \times 0.10 = 0.04\) หรือ 4% ครับ

วิธี B: วิธีการประมาณค่าจากอดีต (Extrapolation Method)

วิธีนี้ดูข้อมูลในอดีตเพื่อคาดการณ์อนาคต โดยมีสูตรดังนี้:

\( g = \sqrt[n]{\frac{\text{Current Dividend}}{\text{Dividend } n \text{ years ago}}} - 1 \)

ขั้นตอนการคำนวณ:
1. นับจำนวน ช่วงเวลาที่เติบโต (\(n\)) (เคล็ดลับ: ถ้าคุณมีข้อมูลเงินปันผลปี 2019 ถึง 2023 ค่า \(n\) จะเท่ากับ 4)
2. นำเงินปันผลล่าสุดหารด้วยเงินปันผลปีที่เก่าที่สุด
3. ถอดรากที่ \(n\) จากผลลัพธ์นั้น
4. ลบด้วย 1 เพื่อแปลงเป็นเปอร์เซ็นต์ครับ

4. วิธีที่ 2: แบบจำลองราคาหลักทรัพย์ (Capital Asset Pricing Model - CAPM)

ในขณะที่ DVM เน้นไปที่เงินปันผล แต่ CAPM จะเน้นไปที่ ความเสี่ยง ครับ โดยบอกว่าผู้ถือหุ้นต้องการผลตอบแทนพื้นฐานที่ "ปลอดภัย" บวกกับ "โบนัส" สำหรับการแบกรับความเสี่ยง

สูตร CAPM:

\( K_e = R_f + \beta(R_m - R_f) \)

โดยที่:
\(R_f\) = อัตราผลตอบแทนที่ปราศจากความเสี่ยง (Risk-free rate) (เช่น ผลตอบแทนจากพันธบัตรรัฐบาล)
\(\beta\) (Beta) = ค่าที่วัดความเสี่ยงของบริษัทเปรียบเทียบกับภาพรวมของตลาด
\(R_m\) = ผลตอบแทนของตลาด (Market return) (ค่าเฉลี่ยผลตอบแทนของตลาดหุ้น)
\((R_m - R_f)\) = ส่วนชดเชยความเสี่ยง (Equity Risk Premium) (ผลตอบแทนส่วนเพิ่มจากการเปลี่ยนจากการถือพันธบัตรที่ปลอดภัยมาเป็นหุ้นที่เสี่ยงกว่า)

ทำความเข้าใจค่า Beta (\(\beta\)):

ค่า Beta บอกเราว่าหุ้นนั้นไวต่อการเคลื่อนไหวของตลาดแค่ไหน:
- \(\beta = 1.0\): หุ้นเคลื่อนไหวตามตลาดเป๊ะๆ
- \(\beta > 1.0\): หุ้นมีความเสี่ยง (ผันผวน) สูงกว่าตลาด
- \(\beta < 1.0\): หุ้นมีความเสี่ยง (ผันผวน) ต่ำกว่าตลาด

ลองเปรียบเทียบ: ให้มองว่าตลาดหุ้นเหมือนคลื่นยักษ์ในมหาสมุทร นักโต้คลื่นที่มีค่า Beta เท่ากับ 2.0 จะถูกคลื่นซัดสูงขึ้นสองเท่าและตกลงต่ำกว่าเดิมสองเท่า ส่วนนักโต้คลื่นที่มีค่า Beta เท่ากับ 0.5 ก็จะแค่กระเพื่อมขึ้นลงเบาๆ เท่านั้นเองครับ

คุณทราบหรือไม่?

CAPM ตั้งสมมติฐานว่านักลงทุนสามารถ "กระจายความเสี่ยง" เฉพาะตัว (เช่น การนัดหยุดงานในโรงงานแห่งเดียว) ได้โดยการถือหุ้นหลายๆ ตัว ดังนั้นพวกเขาจึงคาดหวังผลตอบแทนสำหรับ ความเสี่ยงเชิงระบบ (Systematic Risk) (ความเสี่ยงในระดับตลาด เช่น เงินเฟ้อ หรือการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย) ซึ่งไม่สามารถกระจายความเสี่ยงออกไปได้เท่านั้นครับ

5. DVM vs. CAPM: เลือกใช้อันไหนดี?

ในการสอบ F2 คุณอาจถูกถามให้อภิปรายว่าวิธีใดดีกว่ากัน นี่คือข้อเปรียบเทียบสั้นๆ ครับ:

Dividend Valuation Model (DVM):
- ข้อดี: เข้าใจง่าย; ใช้ตัวเลขเงินสดจริง (เงินปันผล)
- ข้อเสีย: ใช้ยากถ้าบริษัทไม่มีนโยบายจ่ายเงินปันผล; ตั้งสมมติฐานว่าการเติบโตจะคงที่ตลอดไป (ซึ่งแทบไม่มีทางเป็นจริง!)

Capital Asset Pricing Model (CAPM):
- ข้อดี: พิจารณาความเสี่ยงเฉพาะของบริษัทเปรียบเทียบกับตลาด
- ข้อเสีย: ต้องพึ่งพาข้อมูลในอดีตเพื่อหาค่า Beta และเป็นการยากที่จะหาอัตราผลตอบแทนที่ "ไร้ความเสี่ยง" จริงๆ

สรุปใจความสำคัญ

1. \(K_e\) คือผลตอบแทนที่ผู้ถือหุ้นต้องการ ซึ่งถือเป็นต้นทุนของบริษัทเมื่อมีการจัดหาเงินทุน
2. วิธี DVM: ใช้เมื่อคุณมีข้อมูลเงินปันผล อย่าลืมใช้ราคาหุ้นแบบ ex-div และใช้ \(D_1\) (เงินปันผลของปีหน้า)
3. อัตราการเติบโต (\(g\)): หาได้จากวิธีสะสมกำไร (\(br\)) หรือการประมาณค่าจากอดีต
4. วิธี CAPM: ใช้เมื่อคุณมีข้อมูล Beta และความเสี่ยงของตลาด โดยให้ผลตอบแทนเฉพาะ ความเสี่ยงเชิงระบบ เท่านั้น
5. สรุปสูตร \(K_e\):
- \( K_e = \frac{D_1}{P_0} + g \) (DVM)
- \( K_e = R_f + \beta(R_m - R_f) \) (CAPM)

ฝึกฝนสูตรเหล่านี้บ่อยๆ นะครับ! แรกๆ อาจจะดูเหมือนตัวอักษรภาษาอังกฤษเต็มไปหมด แต่ยิ่งใช้บ่อยเท่าไหร่ มันก็จะกลายเป็นเรื่องธรรมชาติสำหรับคุณเอง คุณทำได้อยู่แล้ว!