Markets for long-term funds

ยินดีต้อนรับสู่โลกแห่งการจัดหาเงินทุนระยะยาว!

ในการศึกษาหลักสูตร F2 ที่ผ่านมา คุณคงได้เรียนรู้วิธีการรายงานตัวเลขทางการเงินมาแล้ว แต่เคยสงสัยไหมว่าบริษัทต่างๆ ไปเอาเงิน หลักล้าน (หรือหลักพันล้าน!) มาจากไหนเพื่อใช้สร้างโรงงานใหม่หรือซื้อกิจการคู่แข่ง? นั่นคือเนื้อหาทั้งหมดของบทนี้ครับ

เรากำลังจะเจาะลึกเรื่อง ตลาดสำหรับเงินทุนระยะยาว (Markets for Long-Term Funds) ให้ลองจินตนาการว่านี่คือตลาดขนาดมหึมาที่บริษัทต่างๆ เข้ามา "เลือกซื้อ" เงินทุน และนักลงทุนก็เข้ามา "เลือกหา" โอกาสในการสร้างความมั่งคั่ง ถ้ารู้สึกยากในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะ เราจะค่อยๆ ย่อยเนื้อหาไปทีละขั้นตอน!

1. ภาพรวม: ตลาดแรก vs. ตลาดรอง

ก่อนที่เราจะไปดูประเภทของแหล่งเงินทุน เราต้องเข้าใจก่อนว่าการซื้อขายเกิดขึ้นที่ ไหน ตลาดทุน (Capital Market) ถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนหลักๆ คือ:

ตลาดแรก (Primary Market)

คือที่ที่หลักทรัพย์ ใหม่ (หุ้นหรือหุ้นกู้) ถูกสร้างขึ้นและขายเป็นครั้งแรก เงินทุนจะไหล ตรงจากนักลงทุนไปยังบริษัท โดยตรง
เปรียบเทียบ: เหมือนการซื้อรถยนต์คันใหม่เอี่ยมจากโชว์รูมของผู้ผลิตโดยตรง เงินที่คุณจ่ายจะไปถึงบริษัทรถยนต์เพื่อช่วยให้เขาสร้างรถได้มากขึ้นนั่นเอง

ตลาดรอง (Secondary Market)

คือที่ที่นักลงทุนซื้อขายหลักทรัพย์ที่มีอยู่เดิมระหว่างกันเอง (เช่น ตลาดหลักทรัพย์ลอนดอน หรือตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก) บริษัทที่เป็นผู้ออกหุ้นนั้นๆ จะไม่ได้รับเงินเลย จากการซื้อขายในตลาดนี้
เปรียบเทียบ: เหมือนการซื้อรถมือสองจากเพื่อน เงินก้อนนั้นจะเปลี่ยนมือระหว่างคุณกับเพื่อนเท่านั้น บริษัทรถยนต์ไม่ได้รับเงินใดๆ ทั้งสิ้น

ทบทวนสั้นๆ:
- ตลาดแรก: บริษัทได้รับเงินสด มีการสร้างหุ้น/หุ้นกู้ใหม่
- ตลาดรอง: นักลงทุนซื้อขายกันเอง ช่วยสร้าง "สภาพคล่อง" (ความสามารถในการเปลี่ยนเงินลงทุนกลับมาเป็นเงินสดได้อย่างรวดเร็ว)

2. การจัดหาเงินทุนจากส่วนของเจ้าของ (Equity Finance)

การจัดหาเงินทุนจากส่วนของเจ้าของ คือการแบ่งขายความเป็นเจ้าของในธุรกิจ เมื่อบริษัทออก หุ้นสามัญ (Ordinary Shares) นั่นหมายความว่าบริษัทกำลังเชิญชวนให้คนอื่นเข้ามาเป็นเจ้าของร่วม

วิธีการออกหุ้น

1. การเสนอขายหุ้นแก่ประชาชนทั่วไปครั้งแรก (IPO): บริษัทเอกชนเปลี่ยนสถานะเป็น "บริษัทมหาชน" เป็นครั้งแรก วิธีนี้มีค่าใช้จ่ายสูงและต้องทำเอกสารทางกฎหมายเยอะ แต่สามารถระดมทุนได้มหาศาล
2. การเสนอขายเฉพาะเจาะจง (Placing): เป็นการเสนอขายหุ้นให้กับกลุ่มนักลงทุนรายใหญ่ (เช่น กองทุนบำเหน็จบำนาญ) แทนที่จะเสนอขายให้คนทั่วไป วิธีนี้รวดเร็วและประหยัดกว่า IPO
3. การออกหุ้นเพิ่มทุนให้แก่ผู้ถือหุ้นเดิม (Rights Issue): การเสนอขายหุ้นใหม่ให้แก่ ผู้ถือหุ้นเดิม ในราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดปัจจุบัน นี่เป็นหัวข้อที่พบบ่อยมากในวิชา F2!

เจาะลึก: การออกหุ้นเพิ่มทุนให้แก่ผู้ถือหุ้นเดิม (Rights Issue)

ในการออกสิทธิ (Rights Issue) บริษัทจะให้ "สิทธิ" แก่ผู้ถือหุ้นเดิมในการซื้อหุ้นเพิ่มตามสัดส่วนที่ถืออยู่ (เช่น "1 for 4" หมายความว่า ทุกๆ 4 หุ้นที่คุณถืออยู่ คุณสามารถซื้อหุ้นใหม่ได้ 1 หุ้น)

ทำไมบริษัทถึงทำแบบนี้? เพราะมีต้นทุนถูกกว่าการทำ IPO และช่วยป้องกันไม่ให้สัดส่วนการควบคุมของกลุ่มผู้ถือหุ้นเดิมลดลง (Dilution) หากทุกคนใช้สิทธิซื้อหุ้นของตน

สูตรสำคัญ: ราคาตามทฤษฎีหลังการใช้สิทธิ (Theoretical Ex-Rights Price - TERP)
เมื่อมีการออกสิทธิ ราคาหุ้นมักจะลดลงเพราะหุ้นใหม่ถูกขายในราคาลด เราสามารถคำนวณราคาใหม่ที่คาดการณ์ได้โดยใช้สูตรนี้:
\( \text{TERP} = \frac{(\text{มูลค่าตลาดของหุ้นเดิม} + \text{เงินสดที่ได้รับจากการขายหุ้นใหม่})}{\text{จำนวนหุ้นทั้งหมดหลังการเพิ่มทุน}} \)

ประเด็นสำคัญ: เงินทุนจากส่วนของเจ้าของไม่ต้องจ่ายคืน แต่คุณต้องแลกมาด้วยการแบ่งความเป็นเจ้าของและเงินปันผลในอนาคต ซึ่งมักถูกมองว่า "แพง" เพราะนักลงทุนต้องการผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่มากกว่า

3. การจัดหาเงินทุนจากหนี้สิน (Debt Finance)

การจัดหาเงินทุนจากหนี้สิน ก็คือ การกู้ยืมเงิน นั่นเอง บริษัทมีหน้าที่จ่ายดอกเบี้ย (Coupon) และต้องจ่ายคืนเงินต้น (Principal) ในที่สุด

ประเภทของหนี้สินระยะยาวที่พบบ่อย

1. หุ้นกู้ (Debentures/Bonds): หนังสือรับรองการกู้ยืมเงิน ซึ่งสามารถนำไปซื้อขายในตลาดรองได้
2. หุ้นกู้ชนิดมีส่วนลดสูง (Deep Discount Bonds): ออกในราคาที่ต่ำกว่า "ราคาหน้าตั๋ว" มาก นักลงทุนจะได้กำไรจากการที่มูลค่าหุ้นพุ่งขึ้นสูงเมื่อครบกำหนด มากกว่าการได้รับดอกเบี้ยรายปีสูงๆ
3. หุ้นกู้ชนิดไม่มีดอกเบี้ย (Zero-Coupon Bonds): ไม่มีการจ่ายดอกเบี้ยรายปีเลย! คุณซื้อมาในราคาถูกและได้รับเงินคืนเต็มจำนวนหน้าตั๋วตอนครบกำหนด
4. หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds): เป็นตราสารแบบ "ลูกผสม" เริ่มต้นจากการเป็นหนี้ (จ่ายดอกเบี้ยปกติ) แต่นักลงทุนมี ทางเลือก ที่จะแปลงหุ้นกู้นั้นเป็นหุ้นสามัญได้ในอนาคต
ทำไมต้องใช้? หุ้นกู้ประเภทนี้มักจะมีอัตราดอกเบี้ยต่ำกว่า เพราะ "สิทธิ" ในการแปลงเป็นหุ้นมีมูลค่าสำหรับนักลงทุน

คุณรู้หรือไม่?

หนี้สินมักจะ ถูกกว่า สำหรับบริษัทเมื่อเทียบกับส่วนของเจ้าของ เพราะดอกเบี้ยจ่ายสามารถ นำไปหักภาษีได้ ซึ่งเรียกว่า "โล่ภาษี" (Tax Shield)

4. การเงินอิสลาม: แหล่งเงินทุนพิเศษ

ข้อกำหนดของ CIMA ต้องการให้คุณเข้าใจพื้นฐานของการเงินอิสลาม ซึ่งดำเนินงานตามหลักชารีอะห์ กฎที่สำคัญที่สุดคือ ห้ามคิดดอกเบี้ย (Riba) โดยเด็ดขาด

แล้วพวกเขาหาเงินทุนกันอย่างไร?
- Sukuk: มักถูกเรียกว่า "พันธบัตรอิสลาม" แทนที่จะจ่ายดอกเบี้ย นักลงทุนจะได้รับส่วนแบ่งจาก กำไร ที่สร้างได้จากสินทรัพย์อ้างอิงนั้นๆ
- Murabaha: การซื้อขายแบบ "ต้นทุนบวกกำไร" ธนาคารจะซื้อสินทรัพย์และขายให้กับบริษัทในราคาที่บวกกำไรเพิ่มเข้าไป โดยอนุญาตให้บริษัทผ่อนชำระได้
- Ijara: คล้ายกับการเช่าซื้อ ธนาคารจะเป็นเจ้าของสินทรัพย์ และบริษัทจะจ่ายค่าเช่าเพื่อใช้งาน

เทคนิคช่วยจำ: ให้คิดว่าการเงินอิสลามคือ "การแบ่งปันความเสี่ยง" (Risk Sharing) แทนที่จะให้ยืมเงินโดยคิดค่าธรรมเนียมคงที่ (ดอกเบี้ย) ทั้ง "ผู้ให้กู้" และ "ผู้กู้" จะต้องร่วมแบ่งปันความเสี่ยงและผลตอบแทนของโครงการนั้นๆ ร่วมกัน

5. การเลือกแหล่งเงินทุนที่เหมาะสม

การเลือกระหว่างหนี้สินกับส่วนของเจ้าของก็เหมือนการทรงตัว นี่คือการเปรียบเทียบง่ายๆ เพื่อช่วยให้คุณจดจำข้อดีข้อเสียครับ:

1. ความเสี่ยง (Risk):
- หนี้สิน: ความเสี่ยงสูงสำหรับ บริษัท (ต้องจ่ายดอกเบี้ยแม้จะขาดทุน) แต่ความเสี่ยงต่ำสำหรับ นักลงทุน (เป็นเจ้าหนี้ลำดับต้นๆ หากบริษัทล้มละลาย)
- ส่วนของเจ้าของ: ความเสี่ยงต่ำสำหรับ บริษัท (เงินปันผลเลือกจ่ายได้) แต่ความเสี่ยงสูงสำหรับ นักลงทุน (เป็นกลุ่มที่ได้รับเงินคืนลำดับสุดท้ายหากบริษัทล้มละลาย)

2. การควบคุม (Control):
- หนี้สิน: ไม่มีสิทธิออกเสียง ผู้ให้กู้ไม่ได้เป็นเจ้าของบริษัท
- ส่วนของเจ้าของ: ผู้ถือหุ้นมีสิทธิออกเสียงและสามารถมีอิทธิพลต่อทิศทางการบริหารบริษัทได้

3. ต้นทุน (Cost):
- หนี้สิน: ถูกกว่า (อัตราดอกเบี้ยต่ำกว่า + ประหยัดภาษี)
- ส่วนของเจ้าของ: แพงกว่า (นักลงทุนต้องการผลตอบแทนที่สูงเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่มากกว่า)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย (ที่ควรหลีกเลี่ยง)

1. สับสนระหว่างหุ้นปันผล (Bonus Issues) กับการออกสิทธิ (Rights Issues): หุ้นปันผลคือหุ้น ฟรี (ไม่มีเงินสดเข้าบริษัท) ส่วนการออกสิทธิคือการ ขาย หุ้น (มีเงินสดเข้าบริษัท)
2. ลืมเรื่องภาษี: เมื่อเปรียบเทียบระหว่างหนี้สินและส่วนของเจ้าของ อย่าลืมว่าดอกเบี้ยนำไปหักภาษีได้ แต่เงินปันผลทำไม่ได้! สิ่งนี้ทำให้หนี้สินดูน่าสนใจกว่าในเชิงตัวเลข
3. สับสนระหว่างตลาดแรก/ตลาดรอง: จำไว้เสมอว่าบริษัทจะได้รับเงินสดเฉพาะใน ตลาดแรก เท่านั้น

รายการตรวจสอบสรุป

ก่อนจะไปต่อ ตรวจสอบให้มั่นใจว่าคุณสามารถ:
- อธิบายความแตกต่างระหว่างตลาดแรกและตลาดรองได้
- นิยามคำว่า Rights Issue และเข้าใจว่าทำไมบริษัทถึงเลือกใช้วิธีนี้
- อธิบายลักษณะของ หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds) และเหตุผลที่ทำไมมันถึงมีอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำกว่าได้
- ระบุความแตกต่างสำคัญระหว่าง Sukuk กับพันธบัตรทั่วไป (ไม่มีดอกเบี้ย!)
- เปรียบเทียบข้อดีข้อเสียของ หนี้สิน vs. ส่วนของเจ้าของ ได้

ลุยต่อไป! คุณทำได้ดีมากแล้ว การจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการต่างๆ คือหัวใจสำคัญของกลยุทธ์ทางการเงิน และเมื่อคุณเข้าใจพื้นฐานเหล่านี้แล้ว การคำนวณที่ซับซ้อนก็จะดูง่ายขึ้นเองครับ!