Long-term debt and equity finance

ยินดีต้อนรับสู่บทเรียนเรื่องหนี้สินระยะยาวและส่วนของเจ้าของ!

สวัสดีครับ! ยินดีต้อนรับสู่หนึ่งในบทเรียนที่นำไปใช้จริงได้มากที่สุดในการเรียน F2 ของคุณ ให้มองว่าบทนี้คือคู่มือ "การช้อปปิ้งหาเงินทุน" สำหรับธุรกิจขนาดใหญ่ เวลาที่บริษัทต้องการสร้างโรงงานใหม่หรือเปิดตัวสินค้าสู่ตลาดโลก พวกเขามักไม่มีเงินสดกองอยู่ในลิ้นชักหรอกครับ พวกเขาจึงต้องไปหาแหล่งเงินทุนจากที่อื่น

ในบทนี้ เราจะมาสำรวจ "ถังเงิน" สองใบหลักๆ ได้แก่ ส่วนของเจ้าของ (Equity) (เงินจากเจ้าของกิจการ) และ หนี้สิน (Debt) (เงินจากผู้ให้กู้) การเข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้ทำงานอย่างไรมีความสำคัญมาก เพราะวิธีที่บริษัทเลือกหาเงินทุนจะส่งผลต่อทั้งงบการเงินและระดับความเสี่ยงของบริษัท ถ้ารู้สึกยากในตอนแรกไม่ต้องกังวลนะ เราจะค่อยๆ ย่อยให้เป็นชิ้นเล็กๆ ที่เข้าใจง่ายเองครับ!

1. การจัดหาเงินทุนด้วยส่วนของเจ้าของ (Equity Finance): การแบ่งปันความเป็นเจ้าของ

การจัดหาเงินทุนด้วยส่วนของเจ้าของ (Equity finance) คือการระดมเงินด้วยการขายส่วนหนึ่งของบริษัท หากคุณซื้อหุ้น คุณก็กลายเป็นเจ้าของร่วม ซึ่งต่างจากเงินกู้ตรงที่บริษัทไม่จำเป็นต้อง "จ่ายคืน" ส่วนของเจ้าของนี้ แต่พวกเขาอาจแบ่งปันผลกำไรให้คุณในรูปแบบของเงินปันผลแทน

หุ้นสามัญ (Ordinary Shares)

นี่คือหุ้นประเภทที่พบได้บ่อยที่สุด หากคุณถือหุ้นสามัญ โดยปกติแล้วคุณจะมี สิทธิในการออกเสียง (Voting rights) (มีสิทธิร่วมตัดสินใจในการบริหารบริษัท) และมีสิทธิได้รับ เงินปันผล (Dividend) (แต่ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการตัดสินใจจ่ายเท่านั้นนะ)

การออกหุ้นเพิ่มทุนให้ผู้ถือหุ้นเดิม (Rights Issue)

Rights Issue คือการที่บริษัทเสนอขายหุ้นใหม่ให้กับ ผู้ถือหุ้นเดิม โดยมักจะให้ส่วนลดจากราคาตลาดปัจจุบัน เปรียบเสมือนการลดราคาเฉพาะสมาชิกครับ

ทำไมต้องทำแบบนี้? เพราะมันถูกกว่าและเร็วกว่าการไปหาผู้ลงทุนรายใหม่ วิธีการคำนวณมูลค่าหลังการใช้สิทธิเราจะใช้สิ่งที่เรียกว่า ราคาตามทฤษฎีหลังการใช้สิทธิ (Theoretical Ex-Rights Price หรือ TERP)

ขั้นตอนการคำนวณ TERP:
1. หามูลค่าของหุ้นเดิม (จำนวนหุ้นเดิม × ราคาตลาด).
2. หามูลค่าของหุ้นใหม่ (จำนวนหุ้นใหม่ × ราคาเสนอขาย).
3. นำมารวมกันเพื่อให้ได้มูลค่ารวม.
4. นำมูลค่ารวม หารด้วย จำนวนหุ้นทั้งหมด (หุ้นเดิม + หุ้นใหม่).

\( \text{TERP} = \frac{(\text{Existing Shares} \times \text{Market Price}) + (\text{New Shares} \times \text{Issue Price})}{\text{Total Shares}} \)

การออกหุ้นปันผล (Bonus Issues)

Bonus Issue คือการที่บริษัทแจกหุ้นฟรีให้แก่ผู้ถือหุ้นเดิม โดยไม่มีเงินสดเข้ามาเกี่ยวข้อง! เปรียบเหมือนร้านพิซซ่าที่หั่นพิซซ่าถาดเดิมเป็น 12 ชิ้นแทนที่จะเป็น 8 ชิ้น คุณมีจำนวนชิ้นมากขึ้น แต่ปริมาณพิซซ่ารวมเท่าเดิมครับ

สรุปสั้นๆ:
• Rights Issue: ผู้ถือหุ้นต้องจ่ายเงินซื้อหุ้นใหม่ในราคาลดพิเศษ.
• Bonus Issue: ผู้ถือหุ้นได้รับหุ้นใหม่ฟรี; มันเป็นเพียงการจัดสรรส่วนของ "ส่วนของเจ้าของ" ในงบแสดงฐานะการเงินใหม่เท่านั้น.

2. การจัดหาเงินทุนด้วยหนี้สิน (Debt Finance): การกู้ยืมเงิน

การจัดหาเงินทุนด้วยหนี้สิน (Debt finance) คือการกู้ยืมเงินจากแหล่งภายนอก คุณต้องจ่ายเงินคืน และมักจะต้องจ่าย "ค่าเช่า" เงินก้อนนั้นในรูปแบบของ ดอกเบี้ย (Interest)

หุ้นกู้ (Bonds and Debentures)

หุ้นกู้ (Bond) คือสัญญาที่เป็นทางการซึ่งบริษัทกู้ยืมเงินเป็นระยะเวลาที่กำหนด โดยมีอัตราดอกเบี้ยคงที่ (เรียกว่า อัตราดอกเบี้ยหน้าตั๋ว หรือ Coupon rate) ต่างจากส่วนของเจ้าของตรงที่ต้องจ่ายดอกเบี้ย เสมอ แม้ว่าบริษัทจะขาดทุนก็ตาม สิ่งนี้ทำให้หนี้สินมีความ "เสี่ยง" สำหรับบริษัท แต่ "ปลอดภัย" สำหรับผู้ให้กู้

กฎ "เนื้อหาสำคัญกว่ารูปแบบ" (Substance Over Form - IAS 32)

นี่คือหัวข้อที่ผู้ออกข้อสอบชอบมาก! บางครั้งบางอย่างดูเหมือนส่วนของเจ้าของ แต่จริงๆ แล้วเป็นหนี้สิน ภายใต้มาตรฐาน IAS 32 เครื่องมือทางการเงิน: การนำเสนอข้อมูล เราต้องดูที่ เนื้อหา (Substance) หรือความเป็นจริงของข้อตกลง ไม่ใช่แค่ชื่อทางกฎหมายของมัน

กฎทองคำ: หากบริษัทมี ภาระผูกพันตามสัญญา (Contractual obligation) ที่ต้องส่งมอบเงินสด (เช่น ดอกเบี้ยที่บังคับจ่าย หรือการคืนเงินต้นที่บังคับ) สิ่งนั้นคือ หนี้สิน (Financial Liability) แต่ถ้าบริษัทสามารถเลือกได้ว่าจะจ่ายหรือไม่จ่าย นั่นถือเป็น ส่วนของเจ้าของ (Equity)

หุ้นบุริมสิทธิ (Preference Shares): เป็นหนี้สินหรือส่วนของเจ้าของ?

อย่าให้คำว่า "หุ้น" หลอกคุณนะ! คุณต้องตรวจสอบเงื่อนไขดังนี้:
• หุ้นบุริมสิทธิชนิดไถ่ถอนได้ (Redeemable Preference Shares): หุ้นประเภทนี้ต้องมีการจ่ายคืน ณ วันที่กำหนด เนื่องจากมี ภาระผูกพัน ที่ต้องคืนเงินสด จึงถือเป็น หนี้สิน (Liability).
• หุ้นบุริมสิทธิชนิดไถ่ถอนไม่ได้ (Irredeemable Preference Shares): บริษัทไม่จำเป็นต้องคืนเงินต้นเลย หุ้นประเภทนี้มักถูกจัดเป็น ส่วนของเจ้าของ (Equity).

ประเด็นสำคัญ: ถ้าคุณ ถูกบังคับ ให้ต้องจ่ายคืน หรือ ถูกบังคับ ให้จ่ายเงินปันผล ในทางบัญชีเราจะเรียกสิ่งนั้นว่าหนี้สินครับ

3. การจัดหาเงินทุนแบบผสม (Hybrid Finance): รวมข้อดีของทั้งสองโลก?

บางครั้ง บริษัทใช้เครื่องมือ "ผสม" ซึ่งเริ่มจากการเป็นหนี้สินแต่สามารถเปลี่ยนเป็นส่วนของเจ้าของได้

หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds)

หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bond) ให้ทางเลือกกับผู้ให้กู้ว่า เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาสัญญา พวกเขาสามารถเลือกรับเงินสดคืน หรือเปลี่ยนหุ้นกู้เป็นหุ้นสามัญตามจำนวนที่กำหนดได้ เนื่องจากมีสองส่วนประกอบ (เงินกู้ และสิทธิในการเปลี่ยน) เราจึงใช้การ แยกบัญชี (Split Accounting)

การแยกบัญชีทำงานอย่างไร:
1. คำนวณมูลค่าของ หนี้สิน (Liability) (คือมูลค่าปัจจุบันของกระแสเงินสดที่จะจ่ายในอนาคต).
2. มูลค่าส่วนที่เหลือ (เงินที่ได้รับทั้งหมด ลบด้วย มูลค่าหนี้สิน) คือส่วนที่เป็น ส่วนของเจ้าของ (Equity)

ใบสำคัญแสดงสิทธิ (Warrants)

ใบสำคัญแสดงสิทธิ (Warrant) คือ "ตั๋ว" ที่ให้สิทธิผู้ถือในการซื้อหุ้นในราคาคงที่ในอนาคต มักถูกมอบให้แก่ผู้ให้กู้เพื่อเป็น "ของแถม" เพื่อจูงใจให้พวกเขายอมให้กู้ในอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำลง

คุณรู้ไหม? บริษัทชอบการออกหุ้นกู้แปลงสภาพเพราะ "ทางเลือก" ในการแปลงสภาพมีมูลค่าสูงสำหรับนักลงทุน ทำให้บริษัทสามารถจ่ายดอกเบี้ยในอัตราที่ต่ำกว่าหุ้นกู้ปกติทั่วไปได้!

4. การเปรียบเทียบหนี้สินและส่วนของเจ้าของ (ข้อดี-ข้อเสีย)

การเลือกระหว่างหนี้สินและส่วนของเจ้าของคือการรักษาสมดุล นี่คือวิธีจำความแตกต่างง่ายๆ ครับ:

ส่วนของเจ้าของ (หุ้นสามัญ):
• ต้นทุน: มักจะสูงกว่า (นักลงทุนต้องการผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยง).
• ความเสี่ยง: ต่ำกว่าสำหรับบริษัท (ไม่มีการบังคับจ่ายผลตอบแทน).
• การควบคุม: ทำให้ความเป็นเจ้าของเจือจาง (เจ้าของมากขึ้น = ความเห็นมากขึ้น).
• ภาษี: เงินปันผลไม่สามารถนำมาหักเป็นค่าใช้จ่ายทางภาษีได้.

หนี้สิน (หุ้นกู้/เงินกู้):
• ต้นทุน: ต่ำกว่า (อัตราดอกเบี้ยมักต่ำกว่าผลตอบแทนที่คาดหวังจากส่วนของเจ้าของ).
• ความเสี่ยง: สูงกว่าสำหรับบริษัท (ต้องจ่ายดอกเบี้ยและคืนเงินต้น).
• การควบคุม: ไม่ทำให้ความเป็นเจ้าของเจือจาง (ผู้ให้กู้ไม่มีสิทธิออกเสียง).
• ภาษี: ดอกเบี้ยสามารถนำมาหักภาษีได้ (เรียกว่า "เกราะภาษี" หรือ Tax Shield).

เทคนิคช่วยจำ: นึกถึง Debt (หนี้) ว่า Dangerous (อันตราย) แต่ Deductible (ลดหย่อนภาษีได้) และนึกถึง Equity (ส่วนของเจ้าของ) ว่า Expensive (แพง) แต่ Easy-going (สบายๆ ไม่ต้องจ่ายคืนแน่นอน).

5. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• จัดประเภท "หุ้น" ทุกอย่างเป็นส่วนของเจ้าของ: อย่าลืมตรวจสอบว่าหุ้นบุริมสิทธิไถ่ถอนได้หรือไม่! ถ้าไถ่ถอนได้ มันต้องไปอยู่ในหนี้สิน และ "เงินปันผล" ของมันก็คือค่าใช้จ่ายดอกเบี้ยในงบกำไรขาดทุน.
• สับสนระหว่าง Bonus Issue และ Rights Issue: ใน Bonus Issue ไม่มีเงินสดเข้ามา แต่ใน Rights Issue จะมีเงินสดไหลเข้าบริษัท.
• ลืมเรื่องเกราะภาษี (Tax Shield): เวลาเปรียบเทียบต้นทุน อย่าลืมว่าดอกเบี้ยหนี้ช่วยลดภาระภาษี ทำให้มันดูถูกกว่าความเป็นจริง.

6. สรุปประเด็นสำคัญ

• หุ้นสามัญ แสดงถึงความเป็นเจ้าของและมีความเสี่ยงสูงสุดสำหรับนักลงทุน.
• Rights Issue เป็นการระดมเงินจากเจ้าของเดิมในราคาพิเศษ.
• IAS 32 กำหนดให้เราจำแนกเครื่องมือทางการเงินตาม ภาระผูกพันตามสัญญา ว่าต้องจ่ายเงินสดหรือไม่.
• หุ้นกู้แปลงสภาพ เป็น "เครื่องมือแบบผสม" (Compound instrument) ที่ต้องแยกเป็นส่วนของหนี้สินและส่วนของเจ้าของ.
• Gearing (อัตราส่วนหนี้สินต่อทุน) คือตัวชี้วัดความเสี่ยงทางการเงินที่สำคัญของบริษัท.

ไม่ต้องกังวลถ้าการคำนวณ TERP หรือ Split Accounting จะต้องใช้ความพยายามในการทำความเข้าใจสักพัก มันเป็นกระบวนการที่เป็นขั้นตอน เมื่อคุณฝึกฝนทำตามขั้นตอนสัก 3-4 รอบ มันจะกลายเป็นเรื่องอัตโนมัติไปเอง! คุณทำได้แน่นอน!